Επιστροφή στην αρχική σελίδα του Παρατηρητηρίου

Επιστροφή στα Χαρακτηριστικά κείμενα

Του Λεωνίδα ΛΟΥΛΟΥΔΗ

Στο δεύτερο τεύχος του "Δαίμονα της Οικολογίας", ο Δημήτρης Οικονόμου με άρθρο του ("Η ελληνική κοινωνία, τα κόμματα και η οικολογία") αφενός θεωρεί ότι αδίκως εκφράζομαι απαξιωτικά για τους οικολόγους του ΠΑΣΟΚ και αφετέρου ότι μονόπλευρα και αρνητικά αποφαίνομαι για την περιβαλλοντική πολιτική του ΥΠΕΧΩΔΕ. Ομολογώ ότι η αντίδρασή του με ξάφνιασε δυσάρεστα. Και ως κίνηση και ως άποψη. Ας αρχίσω από το πρώτο.
Ο Δ. Οικ. είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και γνωστός ως καλός τεχνοκράτης στον τομέα του, τη χωροταξία. Δεν έχω καθόλου υπ' όψιν μου άρθρα του, τουλάχιστον την τελευταία δεκαετία, τα οποία με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να παρεμβαίνουν σε πολιτικό διάλογο ή να θέτουν επίκαιρα πολιτικά ερωτήματα. Λόγω των ενδιαφερόντων μου και το μικρό μέγεθος της σχετικής "αγοράς", αν συνέβαινε κάτι τέτοιο θα το γνώριζα. Έρχεται λοιπόν, τώρα, με το προαναφερόμενο άρθρο του, να παρέμβει σε μια δική μου άποψη η οποία είναι αμιγώς πολιτικού χαρακτήρα. Και υπερασπίζεται (ο Δ. Οικ.) σθεναρώς τους, όπως λέει, ολίγους οικολόγους του ΠΑΣΟΚ και την περιβαλλοντική πολιτική του ΥΠΕΧΩΔΕ δείχνοντας, κατά τη γνώμη μου, ότι δεν κατάλαβε τίποτα από την ουσία των όσων έγραψα. Γιατί εγώ επέκρινα συγκεκριμένα εκείνους τους επώνυμους οικολόγους οι οποίοι επί δύο, σχεδόν, δεκαετίες επέκριναν την περιβαλλοντική πολιτική του ΠΑΣΟΚ (όπως και άλλων κομμάτων) και κάποια στιγμή εντάχθηκαν στο ΠΑΣΟΚ ξεχνώντας προκλητικά ό,τι υποστήριζαν μέχρι τότε, ενίοτε με περισσή αλαζονεία προς τις αντίθετες απόψεις. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της στάσης είναι η πρόσφατη "σχιζοφρενική" (βλ. Θ. Οικονομόπουλου "Ανεμοδείκτης", εφ. |Η Καθημερινή| 16.2.2001) δήλωση του υφυπουργού ΠΕΧΩΔΕ Η. Ευθυμιόπουλου στη Βουλή, ότι διατηρεί τις απόψεις του εναντίον της εκτροπής του Αχελώου, αλλά συγχρόνως αποδέχεται και τις αντίθετες, επί του ζητήματος, απόψεις του κυβερνώντος κόμματος. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η στάση του φίλου μου Μιχάλη Μοδινού, θεωρητικού της αντι-αναπτυξιολογίας, της "μηδέν ανάπτυξης" ή της "αρχαιολογίας της ανάπτυξης" και πολυγραφότατου επικριτή των αναπτυξιακών πολιτικών του ΠΑΣΟΚ. Ο οποίος, μετά την ένταξη ή τη συνεργασία του με το ΠΑΣΟΚ περί των παγκόσμιων "αειφορικών αναπτύξεων" τυρβάζει, αποδεχόμενος στην πράξη όσα πριν διακαώς επέκρινε. Συγκεκριμένα, την αναπτυξιακή πολιτική της οικονομικής μεγέθυνσης την οποία σε κάθε ευκαιρία εξαγγέλλουν και, στο βαθμό που τα καταφέρνουν, υλοποιούν τα αρμοδιότερα πρόσωπα της κυβέρνησης, με προεξάρχοντες τον πρωθυπουργό και τον ΥΠΕΘΟ ("στόχος μας τα επόμενα χρόνια η ανάπτυξη με ετήσιο ρυθμό 5%" κ.λπ.). Αυτό, κυρίως, το πολιτικό πρόβλημα επιχειρούσε να θίξει το άρθρο μου, εκτιμώντας ότι, εξαιτίας του πρωταγωνιστικού ρόλου αυτών των στελεχών στα πεπραγμένα του οικολογικού κινήματος, το τελευταίο έχει χάσει μέρος της όποιας έξωθεν καλής μαρτυρίας διέθετε. Διότι, παρά τα πολιτικά λάθη ή τις ιδεολογικές αφέλειές του, κάποιες νέες και χρήσιμες ιδέες ψέλλισε στην ελληνική κοινωνία . Ασφαλώς τα πράγματα δεν είναι "άσπρο-μαύρο", αλλά το "μαύρο" είναι πια ευδιάκριτο και έχει την πολιτική του σημασία το γεγονός ότι, ρευστοποιώντας το οικολογικό παρελθόν τους, τα συγκεκριμένα πρόσωπα, και άλλα καλύτερα κρυμμένα, υπηρετούν, με το αζημίωτο, μια βουλιμική και άπληστη "αειφόρο" εξουσία. Με άλλα λόγια η πολεμική μου απευθυνόταν στο κοινό των αριστερών οικολόγων ή των μη κυβερνητικών οικολόγων (πρέπει να εισαχθεί πια ο όρος) και όχι εν γένει είτε στους οικολόγους του ΠΑΣΟΚ είτε στην περιβαλλοντική πολιτική του ΥΠΕΧΩΔΕ. Γιατί στο κοινό που απευθύνθηκα αυτά τα ζητήματα θεωρούνται λυμένα. Για δύο λόγους. Πρώτον, αν το ΠΑΣΟΚ είχε δικούς του οικολόγους δεν θα προσέφευγε σε μετεγγραφές και μάλιστα ακριβοπληρωμένες (θέσεις στο Επικρατείας, στο Ευρωκοινοβούλιο, σε υπουργικά αξιώματα, στην προεδρία Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών) από τον οικολογικό χώρο. Δεύτερον, όσον αφορά την περιβαλλοντική πολιτική του ΥΠΕΧΩΔΕ δεν χρειάζεται η δική μου "ισοπέδωση". Άς ξαναδιαβάσει ο Δ. Οικ. τι έγραφαν ή τι καταμαρτυρούσαν στο ΠΑΣΟΚ και ειδικά στον Κ. Λαλιώτη οι εν λόγω οικολόγοι, όχι και πολύ παλαιότερα, από τις σελίδες της έγκυρης, τότε, |Νέας Οικολογίας|, εν μέσω των θεαματικών ακτιβισμών της Greenpeace, ή πριν μόλις τρία χρόνια από την έκδοση της |Δίκης του Αχελώου| (εκδόσεις Στοχαστής), την οποία επιμελήθηκαν. Αυτά ως προς την πολιτική αστοχία του Δ. Οικ. Εν μέρει την δικαιολογώ. Είναι γνωστό ότι η τεχνοκρατική προσέγγιση σε περιβαλλοντικά (και άλλα) ζητήματα, αν και χρήσιμη, δεν διακρίνεται ούτε για την πολιτική της ευαισθησία ούτε για την ιστορική της μνήμη. Δυστυχώς, στην περίπτωση του Δ. Οικ. υπάρχει και μια άλλη ένσταση. Για να μιλήσω έξω από τα δόντια, μήπως και συνεννοηθούμε, όσο ο Δ. Οικ. έχει τις στενές και μακρόχρονες επαγγελματικές σχέσεις που διατηρεί με το ΥΠΕΧΩΔΕ "δεν του πέφτει λόγος" να ανακατεύεται σε έναν πολιτικό διάλογο μεταξύ αριστερών και οικολόγων περί ΠΑΣΟΚ και πολιτικής περιβάλλοντος. Η ευγένεια (της φιλοξενίας) ασφαλώς υποχρεώνει, αλλά το ΥΠΕΧΩΔΕ κάνει πολυτελείς δημόσιες σχέσεις σε όποιο ΜΜΕ θέλει, οι λίγες και φτωχές, το δέμας, σελίδες του "Δαίμονα της Οικολογίας" δεν περισσεύουν...
Και δύο λόγια για το περιέχομενο του άρθρου του. Αντιπαρέρχομαι τις ισοπεδωτικές βολές εναντίον των περιβαλλοντικών αντιλήψεων "όλων των κομμάτων". Η πλήρης υιοθέτηση του χιλιοειπωμένου τρυκ Λαλιώτη και θα έλεγα του συνόλου της πασοκικής προπαγάνδας ότι, περίπου, "όλοι φταίμε για όλα", με το οποίο νομίζουν ότι μπορούν να αντιμετωπίζονται οι μείζονες ευθύνες της άθλιας, εκ μέρους τους, επί σχεδόν μία εικοσαετία, διακυβέρνησης της χώρας, της διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος συμπεριλαμβανομένης, δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική. Θα μείνω, συνεπώς, μόνο στα θετικά, κατά τη γνώμη του, επιχειρήματα υπέρ της ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ. Όπου φοβάμαι ότι ο Δ. Οικ. εκτίθεται ανεπανόρθωτα και ως τεχνοκράτης. Εξηγούμαι: Στο ζήτημα της αναθεώρησης του Συντάγματος (άρθρο 24, αλλά και άρθρα σχετικά με τον περιορισμό της δικαιοδοσίας του Συμβουλίου της Επικρατείας, τα οποία, όχι περιέργως, αποσιωπά ο Δ. Οικονόμου), όχι μόνο δεν είναι ακριβής ο ισχυρισμός του ότι "κανένα κόμμα δεν πήρε σχετικές πρωτοβουλίες" αλλά ήταν ακριβώς οι αντιδράσεις των κομμάτων της αριστεράς, των οικολογικών οργανώσεων και της "κοινωνίας των πολιτών", οι οποίες στάθηκαν εμπόδιο στις αντιπεριβαλλοντικές και, εν τέλει, βαθύτατα αντιδημοκρατικές ορέξεις της "ανίερης συμμαχίας" Βενιζέλου - Μητσοτάκη. Αντίθετα, η αντίδραση του Η. Ευθυμιόπουλου υπήρξε απελπιστικά καθυστερημένη, κατασκευασμένα γενικόλογη, του τύπου "άλλα λόγια να αγαπιόμαστε" (με την εξουσία πάντα). Η ουσία του προβλήματος, όπως γνωρίζουν και οι πέτρες, ήταν η άνευ όρων νομιμοποίηση των αυθαιρέτων και επ' αυτού του "κοινωνικού ζητήματος" ο Η. Ευθυμιόπουλος έδωσε μαθήματα "κυνικής οικολογίας" της σχολής Λαλιώτη, στην οποία, πλέον, θητεύει αριστεύων. Τώρα, για τους Ολυμπιακούς αγώνες τι να πω; Υπάρχει πάλι το χάσμα πολιτικής κουλτούρας με τον Δ. Οικ. Αριστερή οικολογία και κουαρτέτο της συμφοράς: "Σάμαρανκ - Αγγελοπούλου - Λαλιώτης - Βενιζέλος" δεν συμβιβάζονται. Εκτός αν υπερθεματίζουμε διυλίζοντας τον κώνωπα ("μετρό, προαστιακός σιδηρόδρομος, τραμ, ολοκληρωμένες αναπλάσεις μεγάλων αστικών ενοτήτων"... που τα περισσότερα ακόμα δεν τα είδαμε) και σφυρίζουμε αδιάφορα καταπίνοντας την κάμηλο: τις γελοίες "μεγάλες ιδέες", τα πλαστικά "οράματα", την ιστορική αμνησία, την αχαλίνωτη εμπορευματοποίηση, τη διαπλεκόμενη διαφθορά, τον επερχόμενο οικολογικό αρμαγεδδώνα. Και, τελειώνοντας, επειδή αυτά τα περί "αριστερής οικολογίας" ακούγονται, ίσως, λίγο δογματικά σε ανθρώπους με τους οποίους δεν μοιραζόμαστε την ίδια πολιτική κουλτούρα, να δώσω ένα επίκαιρο παράδειγμά της. Η διαμάχη των ημερών για το κωπηλατοδρόμιο του Μαραθώνα, για τη δική μου οικολογική αντίληψη, δεν είναι ένα πρόβλημα προστασίας του περιβάλλοντος αλλά πρωτίστως ιστορικής μνήμης ή ακριβέστερα διάσωσης και ανάδειξης των αδιαίρετων αποτυπώσεων της ιστορίας στον χώρο. Συνεπώς εκτιμώ ως πολιτικά άστοχες ή πάντως δευτερεύουσες όλες τις αντιπαλότητες περί της διατήρησης του παρόχθιου δάσους, της πανίδας, του έλους κ.λπ., πόσο μάλλον τις ευτελείς επικοινωνιακές τακτικές οι οποίες επαγγέλλονται, ως πρόσχημα των αιστορικών σχεδίων τους, τη δημιουργία "εθνικού πάρκου" στον Μαραθώνα. Αλλά περί αυτού αξίζει να επανέλθουμε γιατί και "εντός των τειχών" ο σχετικός προβληματισμός θυμίζει περισσότερο γραφείο μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ενώ, αν κατάλαβα καλά, το περιοδικό επιδιώκει να αφυπνίσει τον δαίμονα της οικολογίας εντός της αριστεράς... Ή δεν έχω καταλάβει καλά; (ΑΥΓΗ 1-4-2001)