constr1

Κατασκευές: Η Δανιμαρκία είναι εδώ!

Ηλίας Γιαννίρης

Η αφορμή

Αφορμή για το άρθρο αυτό έδωσε η λίστα με τα ονόματα των 727 φοροφυγάδων που κατέθεσε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών μαζί με τον Προϋπολογισμό 1999. Μαζί με το προπέτασμα καπνού που έριξε ο υπουργός βγήκαν στη φόρα ορισμένα πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για τον κατασκευαστικό τομέα. Συγκεκριμένα, είναι αρκετά μεγάλος ο αριθμός των συμμετοχών από μια ομάδα εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε Τεχνικά Έργα ή Μελέτες, σε Εργολαβίες, Χωματουργικά, Σκυρόδεμα, Λατομεία, Υλικά Οικοδομών, Κατασκευή. Για πλαστά-εικονικά στοιχεία υπάρχει η εξής εικόνα:

	Αριθμός εταιρειών με πλαστά ή εικονικά φορολογικά στοιχεία	%	Πρόστιμα σε δισεκατομμύρια δρχ.	%
Σύνολο εταιρειών	407	100	71,65	100
Τεχνικές εταιρείες, εργολάβοι, χωματουργικά, υλικά οικοδομών, κατασκευαστικές, σκυρόδεμα, λατομεία	72	18%	12,8	18%

Επεξεργασία στοιχείων από τον αρθρογράφο

Αν είναι έτσι, τότε ο κατασκευαστικός κλάδος συμμετέχει με ένα υψηλό ποσοστό (18%) στις επιχειρήσεις της χώρας που σχετίζονται με πλαστά-εικονικά φορολογικά στοιχεία. Από μία άποψη μπορεί να υποστηριχθεί ότι ο κλάδος αυτός δεν κάνει τίποτε λιγότερο ή περισσότερο από ότι κάνουν όλοι οι άλλοι κλάδοι της οικονομίας, αφού τόσο οι εταιρείες όσο και τα πρόστιμα είναι στο ίδιο ποσοστό. Επομένως, βρισκόμαστε σε καταστάσεις μέσου όρου. Είναι όμως έτσι;

Η ίδια ομάδα δραστηριοτήτων έχει εξίσου ενδιαφέρουσες “επιδόσεις” στην “διάπραξη παραβάσεων-φοροδιαφυγής μεγάλης έκτασης”, όπως δείχνει ο πιο κάτω πίνακας:

	Αριθμός εταιρειών με παραβάσεις-φοροδιαφυγή μεγάλης έκτασης	%	Φοροδιαφυγή δισεκατομμύρια δρχ.	%
Σύνολο εταιρειών	233	100	70,1	100
Τεχνικές εταιρείες, εργολάβοι, χωματουργικά, υλικά οικοδομών, κατασκευαστικές, σκυρόδεμα, λατομεία	37	16%	14,8	21%

Επεξεργασία στοιχείων από τον αρθρογράφο

Από τη μια η μείωση του ποσοστού των εταιρειών του ίδιου κλάδου από 18% σε 16% στην περίπτωση της διάπραξης μεγάλης έκτασης φοροδιαφυγής-παραβάσεων και από την άλλη η παράλληλη άνοδος των ποσών της φοροδιαφυγής σε 21% δείχνουν ότι λίγες και μάλλον μεγάλες κατασκευαστικές επιχειρήσεις διαπράττουν παραβάσεις και φοροδιαφυγή μεγάλης έκτασης περισσότερο από αρκετούς άλλους κλάδους (μεγάλων) επιχειρήσεων αλλά και από τους “μικρούς” του ίδιου κλάδου.

Από τα στοιχεία αυτά, όσο κι αν είναι αναξιόπιστα ή ανακριβή, προκύπτει ότι “κάτι τρέχει στο βασίλειο των κατασκευών”.

Τα μηνύματα του Χρηματιστηρίου

Η αξία των συναλλαγών των κατασκευαστικών εταιρειών που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο εμφανίζει μια περίπου σταθερή κατάσταση. Όπως είναι φυσικό, το μερίδιο των εταιρειών αυτών στη συνολική αξία των συναλλαγών του χρηματιστηρίου πέφτει δραματικά όσο αυξάνει η αξία των συναλλαγών και ταυτόχρονα οι παίκτες του χρηματιστηρίου δεν προτιμούν τις κατασκευαστικές εταιρείες.

Αξία συναλλαγών στην κύρια αγορά 1994-1998 σε δις. Δρχ.

Έτος/μήνας	Κατασκευαστικές εταιρείες	Σύνολο μετοχών	Ποσοστό των κατά-σκευαστικών εταιρειών επί του συνόλου
1994	248,5	1.225,6	20%
1995	286,4	1.257,8	23%
1996	238,7	1.817,6	13%
1997	360,4	5.540,3	6%
1998 (Ιαν.-Σεπτ.)	234,0	9.372,3	2%

Πηγή: ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ, ειδική έκδοση Νοέμβριος 1998. Επεξεργασία στοιχείων από τον αρθρογράφο

Η πτώση της συμμετοχής των κατασκευαστικών εταιρειών στο σύνολο των συναλλαγών του χρηματιστηρίου στο 2% από το 20% που βρισκόταν 5 χρόνια πριν είναι δραματική και μάλλον ανησυχητική. Το χρηματιστήριο είναι, λίγο πολύ αντανάκλαση της οικονομίας, και η πτώση αυτή είναι αδικαιολόγητη, αφού (α) μεσουρανούν τα μεγάλα έργα, (β) το 2^ο ΚΠΣ και το Ταμείο Συνοχής είναι στο απόγειο των απορροφήσεων και, επιπλέον, (γ) το τρίτο ΚΠΣ έχει ήδη δρομολογηθεί, όπως επίσης και η Ολυμπιάδα του 2004. Είναι όμως πράγματι αδικαιολόγητη αυτή η πτώση; Και συνδέεται με την φορολογική απειθαρχία που εμφανίζεται στον κατασκευαστικό τομέα, που προαναφέρθηκε;

Η δισυπόστατη φύση του προβλήματος

Ο ειδικός τύπος σχετικά με τις κατασκευαστικές επιχειρήσεις και τα μεγάλα έργα ασχολείται με αυτό το ζήτημα εδώ και καιρό. Υπάρχει απόλυτη ομοφωνία στον κατασκευαστικό κλάδο ότι οι κατασκευαστικές επιχειρήσεις βρίσκονται σε καθεστώς ασάφειας, ανασφάλειας και υψηλών ρίσκων. Σημαντική ομαδοποίηση όμως παρατηρείται γύρω από δύο πόλους συμφερόντων.

Ο πρώτος συγκεντρώνει τις εγχώριες επιχειρήσεις που στο 1^ο ΚΠΣ ήταν μικρομεσαίες με μια στεφάνη μικροεργολάβων και υπεργολάβων γύρω τους, στο 2^ο ΚΠΣ μεγάλωσαν και μπήκαν στο χρηματιστήριο και σήμερα δυσφορούν στην πίεση ή απειλή να χάσουν την ανεξαρτησία τους της τελευταίας 10ετίας και να αποκτήσουν περιφερειακό ρόλο, ως στεφάνη παγκόσμιων κατασκευαστικών κολοσσών, ως υπεργολάβοι.

Ο δεύτερος πόλος συγκεντρώνει χρηματοπιστωτικές και κατασκευαστικές εταιρείες διεθνών συμφερόντων, οι οποίες ενδιαφέρονται ζωηρά να διευρύνουν τις εργασίες τους προς τις κατασκευές στην Ελλάδα και προσπαθούν να εκφράσουν τα συμφέροντα τους μέσα από τις σημερινές κατασκευαστικές εταιρείες.

Επομένως σήμερα οι μεγάλες εγχώριες κατασκευαστικές εταιρείες υφίστανται λίγο-πολύ, από ευρωπαϊκούς και παγκόσμιους κολοσσούς, αυτά που οι ίδιες επέβαλαν στους εγχώριους μικρότερούς τους κάποτε.

Όμως, στην ίδια την Ευρώπη, οι κατασκευές και τα τεχνικά έργα έχουν αρνητικές επιδόσεις στο ποσοστό καθαρού κέρδους τα τελευταία χρόνια. Συγκεκριμένα, την δεκαετία 1986-1995, σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των τεσσάρων βασικών ομάδων οικονομικής δραστηριότητας (μεταποίηση, κατασκευές, εμπόριο, μεταφορές), εμφανίζεται μια γενική πτωτική πορεία των ποσοστών καθαρού κέρδους, με τις κατασκευές να είναι η μόνη ομάδα που έχει αρνητικά ποσοστά τα τελευταία χρόνια.

Όπως είναι αναμενόμενο, το διεθνές ενδιαφέρον για τα τεχνικά έργα που πυροδοτούν οι Κοινοτικές πολιτικές είναι πολύ μεγάλο. Το 3^ο ΚΠΣ θα αποτελέσει στις μέρες μας ένα μεγάλο πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ κατασκευαστικών εταιρειών και στην Ελλάδα.

Ο δεύτερος πόλος των εταιρειών φαίνεται πιο σίγουρος, αφού προωθούνται πολλά και πραγματικά μεγάλα έργα με όλο και αυστηρότερες κοινοτικές επιταγές που τελικά τις ευνοούν λόγω καλύτερης οργάνωσης, πολυμερισμού δραστηριοτήτων και στενότερων σχέσεων με το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Επίσης, προωθούνται πολλά έργα με τη μορφή B.O.T. Άλλωστε δεν έχει ιδιαίτερους λόγους να ανησυχεί γιατί διάφοροι παγκόσμιοι κατασκευαστικοί κολοσσοί είναι ήδη εδώ.

Μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα οι διαφαινόμενες εναλλακτικές για τον πρώτο πόλο των εταιρειών είναι αντιφατικές:

Να συγχωνευτούν ή έστω να συνεργαστούν για να χτυπήσουν τα νέα μεγάλα έργα στην Ελλάδα αντιπαλεύοντας το δεύτερο πόλο εταιρειών. Ήδη σημαντικές συμπράξεις παρατηρούνται στο χώρο. Οι νέες αλλαγές που προωθούνται από την κυβέρνηση στον τομέα της ανάθεσης των μελετών ανεβάζουν τον πήχη των κριτηρίων και θέτουν νέα “οικονομικά”-“χρηματιστηριακά” κριτήρια.

Να ξενιτευτούν αλλά με καλύτερους όρους από ότι τη 10ετία του 70. Εδώ οι βομβαρδισμοί στη γειτονική Γιουγκοσλαβία δίνουν τη χρυσή ευκαιρία. Πολλά έχουν δρομολογηθεί σε αυτή την κατεύθυνση.

Να μεταπηδήσουν στο δεύτερο πόλο και να διαπραγματευτούν την ένταξή τους στην περίμετρο ξένων εταιρειών,

Να αυξήσουν τη διαπλοκή τους με τις εγχώριες πολιτικές δυνάμεις, ιδιαίτερα στην ενδοχώρα, με στόχο τα έργα των Περιφερειών, των Νομαρχιών και των νέων μεγάλων Δήμων.

Με το παραπάνω ερμηνευτικό σχήμα υπογραμμίζεται η ύπαρξη μιας σημαντικής κρίσης στον κατασκευαστικό κλάδο. Επίσης, ερμηνεύεται τόσο η φορολογική απειθαρχία του κλάδου κατασκευών και η ροπή του προς μεγάλες φορολογικές παραβάσεις (λίστα Παπαντωνίου που προαναφέραμε), όσο και η δραματική πτώση του ειδικού βάρους των κατασκευαστικών εταιρειών στο χρηματιστήριο.

Σε επόμενο άρθρο θα επανέλθουμε στο θέμα, εμβαθύνοντας στη φύση του ζητήματος του κατασκευαστικού κλάδου στην Ελλάδα και στις διαχρονικές του διαστάσεις.

Επιστροφή στην αρχική σελίδα