Συνέδριο:
“ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΜΕΘΟΡΙΕΣ, ΝΗΣΙΩΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ”
Ικαρία, Σάββατο 23 Ιανουαρίου 1999
Τίτλος εισήγησης:
“Νησιωτικός Χώρος και Απασχόληση: Το Παράδειγμα της Ικαρίας”
Εισηγητής:
Δρ. Ηλίας Γιαννίρης, Πολεοδόμος-Χωροτάκτης
Εισαγωγή
Οι τάσεις που διαμορφώνονται στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας την τριετία 1994-97, όπως προκύπτει από έρευνα της Κομισιόν, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικές:
Τι μπορεί να σημαίνουν αυτά για τις παραμεθόριες νησιώτικες περιοχές; Πώς συνδυάζονται με την πραγματικότητα που υπάρχει στην αγορά εργασίας;
Κατ’ αρχήν, οι νησιώτικες περιοχές ξέρουν καλά τι σημαίνουν οι θέσεις εργασίας στις υπηρεσίες αφού ο τουρισμός και ο δημόσιος τομέας αποτελούν τους βασικούς εργοδότες. Ιδιαίτερα η εποχικότητα στην απασχόληση λόγω του μαζικού θερινού τουρισμού (SSS: Sun, Sea, Sex) οδηγεί την αγορά εργασίας σε σημαντική εποχικότητα στην απασχόληση. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Ικαρία οι εγγεγραμμένοι άνεργοι στον ΟΑΕΔ του χειμώνα μειώνονται στο μισό το καλοκαίρι. Τέλος, στις νησιώτικες περιοχές υπάρχει συντριπτική πλειοψηφία μικρο-μεσαίων επιχειρήσεων.
Όμως, η κατάσταση αυτή δεν ήταν πάντα έτσι. Συχνά Παραβλέπουμε το γεγονός ότι τα τουριστικά επαγγέλματα δημιουργήθηκαν και εξελίχθηκαν μόλις τις τελευταίες δύο με τρεις δεκαετίες. Ουσιαστικά, στη 10ετία του ’60 αναπτύχθηκε ο μαζικός τουρισμός και ορισμένα θέρετρα απόκτησαν ειδικό βάρος, όπως η Ρόδος, η Κέρκυρα, η Μύκονος, η Χαλκιδική. Σταδιακά νέα θέρετρα προστέθηκαν στα παλιά, όπως η Κρήτη, η Πάρος, η Ζάκυνθος, η Σκιάθος, η Σάμος, η Σκόπελος, η Κως,
Ειδικεύσεις στον εσωτερικό τουρισμό απέκτησαν η Εύβοια, η Πελοπόννησος, η Αχαϊα, η Κορινθία και η Ημαθία. Σταδιακά όλο και περισσότερες περιοχές αρχίζουν να ειδικεύονται σε έναν τουρισμό μη-θερινό. Χειμερινά σπόρ αναπτύχθηκαν στο Πήλιο, στον Παρνασσό, στα Ζαγοροχώρια, στο Σέλι. Ο αγροτοτουρισμός και ο οικοτουρισμός εμφανίζονται στη Λέσβο, στη Χίο, στο Πάπιγκο, στα Γρεβενά, στην Κρήτη, στο Πήλιο. Σημαντικές εμφανίσεις οικολογικού τουρισμού δημιουργούνται (Δαδιά-Σουφλί, Ζάκυνθος, Αλόνησσος, Πίνδος, Λίμνη Πλαστήρα). Ο μαθητικός τουρισμός, ο θρησκευτικός τουρισμός, ο συνεδριακός τουρισμός και άλλες ειδικές μορφές τουρισμού βρίσκονται σε εξέλιξη.Το μεταβαλλόμενο τοπίο της απασχόλησης
Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι υπάρχει ένα μεταβαλλόμενο τοπίο στην απασχόληση, που πρέπει να γίνει συνείδηση προκειμένου να σχεδιαστούν τα αναπτυξιακά βήματα στις νησιώτικες περιοχές.
Αυτός ο σχεδιασμός αφορά ιδιαίτερα την κατάρτιση. Ακόμη και στην περίπτωση του κατ’ εξοχήν εργασιακού πεδίου της αγραμματοσύνης, αυτού της αγροτικής απασχόλησης τα πράγματα έχουν αλλάξει. Ένας νέος αγρότης σήμερα δεν είναι δυνατόν να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του επαγγέλματος χωρίς να ξέρει γράμματα και χωρίς να έχει ειδικευτεί.
Σε πολλά επαγγέλματα η περίοδος της επαγγελματικής συνέχειας μεταξύ των γενεών και της μαθητείας των νεότερων κοντά στους παλιότερους που μεταβίβαζαν την πείρα τους έχει παρέλθει. Σήμερα, οι νεότερες γενεές, ακόμη και της υπαίθρου, αν και παρακολουθούν την υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση, δεν αποκτούν κατάρτιση και για το
δικό τους περίγυρο. Τα μαζικά συστήματα γενικευμένης παιδείας δεν αφήνουν εύκολα χώρο για γνώση προσαρμοσμένη στο τοπικό, ή γνώση που να απορρέει από το τοπικό και να γενικεύεται. Σήμερα τα παιδιά συχνά δεν γνωρίζουν ούτε ορισμένα χαρακτηριστικά φυτά και ζώα του άμεσου περίγυρού τους. Επίσης, καθημερινά χάνονται σημαντικές παραδοσιακές γνώσεις και τεχνικές.Σημαντικό δείγμα θετικής εκπαιδευτικής προσαρμογής αποτελεί η σύνταξη ειδικής Γραμματικής της Σαμιώτικης Γλώσσας που εντάχθηκε στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα των Σχολείων της νήσου Σάμου. Παρόμοια προσαρμογή πρέπει να γίνει και για άλλα μαθήματα.
Η Γεωγραφική παράμετρος της Απασχόλησης
Ελλάδα, γλώσσα τυφλή στη Γεωγραφία” αναφέρει ένα γνωστό τραγούδι. Πράγματι, το επιστημονικό πεδίο της Γεωγραφίας μόλις πριν από μερικές ημέρες είδε να αποφοιτούν, και μάλιστα από το Πανεπιστήμιο του Αιγαίου οι πρώτες Γεωγράφοι. Καταλαβαίνει κανείς τις ανεπάρκειες για συνυπολογισμό της γεωγραφικής διάστασης στην εξειδίκευση των διαφόρων πολιτικών που υπάρχει στις κεντρικές υπηρεσίες. Τα νησιά έχουν ταλαιπωρηθεί ιδιαίτερα από αυτή την επιστημονική ανεπάρκεια. Αν μάλιστα, αυτή η παράμετρος συνδυαστεί με την απουσία πολιτικού βάρους ορισμένων μικρών νησιών που δεν είναι κέντρα Περιφέρειας ή Νομού, τότε η εικόνα είναι ακόμη χειρότερη. Ας δούμε πώς επιδρούν τέτοιες συνθήκες στην περίπτωση της Ικαρίας.
Παράδειγμα πρώτο: Με την εγκαθίδρυση του ΕΣΥ αποφασίστηκε να υπάρχει ένα νοσοκομείο ανά Νομό. Τότε υποβαθμίστηκε το Νοσοκομείο Ικαρίας σε Κέντρο Υγείας. Αρκετοί άνθρωποι πέθαναν, και σημαντική ανασφάλεια προστέθηκε στον πληθυσμό, με αποτέλεσμα το ζήτημα της υγείας να είναι πρώτης προτεραιότητας για μια δεκαετία και να πυροδοτεί συνεχείς αγώνες του τοπικού πληθυσμού. Τελικά έπρεπε να περάσει μία ολόκληρη 10ετία για να καταλάβει η κεντρική
διοίκηση το πρόβλημα και να επανασυστήσει ανεξάρτητο νοσοκομείο στο νησί.Παράδειγμα δεύτερο: Στην Ικαρία οι λίγες θέσεις του δημοσίου που υπάρχουν δεν επαρκούν για τις ανάγκες διοίκησης και πληροφόρησης. Επίσης, υπάρχουν πολλές κενές οργανικές θέσεις και ένα συνεπόμενο έλλειμμα πληροφόρησης και διοικητικής ικανότητας. Ούτε καν οι πολιτικές που σχεδιάζονται για τις νησιώτικες περιοχές και απευθύνονται σε αυτές δεν βρίσκουν τρόπο υλοποίησης στην Ικαρία. Ακόμη και στην περίπτωση που κάποιος πληροφορηθεί κάποιο πρόγραμμα που τον αφορά συχνά παραπέμπεται στη Σάμο για πληροφορίες και διεκπεραίωση. Αυτό στην Ευρωπαϊκή γλώσσα λέγεται “άνισες ευκαιρίες”. Είναι πολλά τα μικρότερα νησιά που βιώνουν παρόμοιες συνθήκες εξ αιτίας της μη στελέχωσης των θέσεων του δημοσίου
.Παράδειγμα τρίτο: Τα κίνητρα για ίδρυση νέων μονάδων για τις Παραμεθόριες περιοχές δεν κάνουν διάκριση με βάση τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά που υπάρχουν στο νησιώτικο χώρο. Στη Ροδόπη και στον Έβρο οι εργαζόμενοι ανά μονάδα αυξάνουν διαχρονικά με τα κίνητρα, και στην περίπτωση των 125 νέων μονάδων που ιδρύθηκαν μεταξύ 1993-97 έχουν φτάσει το μέσο όρο των 28 εργαζομένων ανά μονάδα. Στην νησιώτικη παραμεθόριο όμως τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά γιατί δεν είναι ούτε εύκολο αλλά ούτε και επιθυμητό να δημιουργούνται μεγάλες μονάδες με τόσους πολλούς εργαζόμενους. Αντίθετα, χρειάζονται πολλές μικρές και καλά προσαρμοσμένες μονάδες με λίγους εργαζόμενους κατά μέσο όρο. Δεν υπάρχουν όμως αντίστοιχες κεντρικές πολιτικές προσαρμοσμένες στο χαρακτηριστικό της νησιωτικότητας.
Παράδειγμα τέταρτο: Χρόνια τώρα τα καράβια στην Ικαρία προσεγγίζουν τα λιμάνια γύρω στις 3:00-4:00 τη νύχτα. Ένας φτωχός γενικά πληθυσμός αναγκάζεται να ταλαιπωρείται και να χρησιμοποιεί ταξί μέσα στη νύχτα γιατί κανείς δεν ακούει τις διαμαρτυρίες ώστε να προσαρμόσει τα δρομολόγια κατάλληλα. Βέβαια, δεν συζητάμε για το ζήτημα της ενημέρωσης αφού ο ημερήσιος τύπος που τουλάχιστον στα άλλα νησιά του Αιγαίου φτάνει συνήθως αυθημερόν, στην Ικαρία σχεδόν πάντα φτάνει με μια μέρα καθυστέρηση, και συχνά με δυο και τρεις μέρες.
Ανεργία “εν υπνώσει”
Σήμερα, δεν υπάρχει ευκρινής εικόνα για την μορφή που προσλαμβάνουν τα εργασιακά ζητήματα στις παραμεθόριες νησιώτικες περιοχές. Ωστόσο, υπάρχει ένα χαρακτηριστικό που δεν πρέπει να αγνοούμε. Συχνά, οι μακροχρόνιες απουσίες θέσεων εργασίας οδηγούν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού σε μια “ηθελημένη” κατάσταση μη καταγραφής τους ως ανέργους. Οι οικιακές και αγροτικές ασχολίες μπορούν να παράσχουν συνθήκες αυτοαπασχόλησης, ιδιαίτερα αν συνδυαστούν με καταστάσεις μη εγγεγραμμένης απασχόλησης όταν αυτή είναι ευκαιριακή ή εποχική. Αυτή είναι η ανεργία που βρίσκεται “εν υπνώσει”, σε νάρκωση.
Οι Παραμεθόριες Νησιώτικες Περιοχές και η θέση τους στο φάσμα των Περιφερειακών Ανισοτήτων
Οι περιφερειακές κοινωνίες συνεχώς δημιουργούν ενδογενείς δράσεις και μορφές αντιμετώπισης της περιφερειακότητας και της απομόνωσης. Όμως, σήμερα, οι όποιες πρωτοποριακές δράσεις γεννιούνται, δεν ξεφεύγουν τελικά από τα τοπικά όρια δράσης τους. Δεν έχουν πολλαπλασιαστική επίδραση και παραμένουν στο “συλλογικό υποσυνείδητο” τόσο της τοπικής κοινωνίας όσο και της επιστημονικής γνώσης. Ούτε τα σχετικά επιστημονικά πεδία ασχολούνται με την εκλογίκευσή τους, αλλά ούτε και η ίδια η σύγχρονη κοινωνία των πολιτών και οι φορείς της έχουν βρει κατάλληλους τρόπους κατανόησης και υποστήριξης των τοπικών κοινωνιών και των προβλημάτων τους στις περιοχές αυτές.
Τα ζητήματα της απασχόλησης είναι εξίσου ιδιαίτερα, όπως φαίνεται ότι είναι και οι απαιτούμενες πολιτικές για την αντιμετώπισή τους. Πολιτικές που πρέπει να αφορούν θέσεις εργασίας ευέλικτες, ευπροσάρμοστες, “μικρές” και πολλές.
Είναι εξίσου προφανές ότι η κατάρτιση πρέπει να παρακολουθεί και να απαντά σε αυτές τις ιδιαιτερότητες.
Σε τι συνίσταται σήμερα η προβληματική για την ανάπτυξη των Προβληματικών Περιοχών;
Σήμερα, η κριτική της “Ανάπτυξης” αποκτά ιδιαίτερη υπόσταση όσον αφορά τις νησιώτικες περιοχές. Τα νησιά, ως πεπερασμένα χωρικά σύνολα δύσκολα μπορούν να δουν “μεγέθυνση” (growth) της λογικής που επικράτησε στη 10ετία του 60. Περισσότερο τα αφορά μια άλλη λογική που σχετίζεται περισσότερο με την εύρυθμη λειτουργία του φυσικού-παραγωγικού και του κοινωνικο-οικονομικού τους χώρου.
Αντίθετα, τα νησιά είδαν τις διαδικασίες μεγέθυνσης να συντελούνται συνυφασμένες με την αστυφιλία και την πληθυσμιακή υπερσυγκέντρωση στην Αθήνα. Το σημερινό δημογραφικό πρόβλημα των νησιών δεν είναι παρά το τίμημα μιας μεγέθυνσης που συντελέστηκε αλλού και σε βάρος των παραμεθόριων νησιώτικων περιοχών.
Υπό αυτό το πρίσμα, η λογική της Ανάπτυξης/Υπανάπτυξης δεν ωφέλησε τα νησιά. Μάλιστα, φαίνεται να αποδεικνύεται ως νόθα αντίθεση. Η αποτυχία των μεταπολεμικών επιλογών για το νησιωτικό χώρο σχετίζεται ευθέως με την επιβολή της λογικής του μονόδρομου της “Μεγέθυνσης”, που βαφτίστηκε “Ανάπτυξη”.
Οι παραμεθόριες νησιώτικες περιοχές μαζί με το πλήγμα της μετανάστευσης πέρασαν από διεργασίες σχεδόν κοινωνικής διάλυσης, για να ανασυγκροτηθούν σε νέες βάσεις μετά το ’80. Οι ατομικές-ιδιωτικές δυνάμεις που απελευθερώθηκαν, σε συνδυασμό με τις πολιτικές της φιλελευθεροποίησης οδήγησαν σε όρους τοπικής “μεγέθυνσης” μέσω μιας φτηνής ανάπτυξης που δεν κάνει τίποτε άλλο από το να ιδιωτικοποιεί συλλογικούς πόρους είτε απ’ ευθείας είτε μέσω των εκτελούμενων έργων.
Σήμερα, η αξία της ολοκληρωμένης βιώσιμης λειτουργίας στις Παραμεθόριες Νησιώτικες Περιοχές προβάλει περισσότερο παρά ποτέ ως αναγκαιότητα. Η βιώσιμη λειτουργία απαιτεί τον προσδιορισμό των αναπροσαρμογών που απαιτούνται ανάλογα με την αναπτυξιακή τυπολογία των περιοχών αυτών
Σε γενικές γραμμές αυτές οι αναπροσαρμογές σχετίζονται:
Η Αναγκαιότητα της χωρικής εξειδίκευσης στην Απασχόληση
Οι νέες κυβερνητικές εξαγγελίες της 30/11/1998 με τον τίτλο “Η Ελλάδα κάτω από τα 30” διαμορφώνουν ένα συνολικό πλαίσιο αντιμετώπισης της ανεργίας που θα αξιολογηθεί μέσα στην επόμενη διετία για την αποτελεσματικότητά του. Σε αυτό το Πρόγραμμα Δράσης (425 δισ. δρχ.) δεν υπάρχει εξειδικευμένη πολιτική για την περιφερειακή ανεργία και ιδιαίτερα των νησιώτικων περιοχών. Χρειάζεται να γίνουν τα εξής:
Νησιωτικότητα και Απασχόληση: Μια πρώτη περιγραφή της κατάστασης μέσα από το παράδειγμα της Ικαρίας
Η Νεολαία: Ποιος μπορεί να βεβαιώσει ότι η ανεργία στην Επαρχία Ικαρίας Δεν είναι στα επίπεδα του 30-40 % και ότι η ανεργία των νέων δεν είναι στα επίπεδα του 60-70 %; Μια ανεργία που μπορεί να υπάρχει αλλά να είναι καλυμμένη, γιατί οι νέοι και οι νέες της Ικαρίας αμέσως μετά το Λύκειο πηγαίνουν στην Αθήνα για να μισο-σπουδάσουν ή να μισο-εργαστούν. Στην ουσία πρόκειται για έναν μεγάλο αριθμό ανέργων και ημι-απασχολούμενων που θα ‘πρεπε να προσμετριέται στην ανεργία του νησιού.
Η οικονομική αιμορραγία για τις Παραμεθόριες νησιώτικες Περιοχές είναι πολύ μεγάλη. Έχει υπολογιστεί για το 1995 ότι το κόστος ζωής των μη Αθηναίων φοιτητών που σπουδάζουν σε ΑΕΙ της πρωτεύουσας είναι 112-135.000 δρχ το μήνα.
Δεν είναι όμως μόνο η νεολαία.
Στον υπολογισμό της ανεργίας πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι υπάρχει ένα τμήμα της ανεργίας “… το οποίο ‘λανθάνει’, δηλαδή δεν καταγράφεται διότι αποτελείται από μία δεξαμενή αποθαρρυμένων ανέργων που έχουν αποσυρθεί από την αγορά εργασίας. … Η λανθάνουσα ανεργία είναι σημαντική σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ. … Η Ελλάδα όμως, σε αντίθεση με τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσιάζει το μεγαλύτερο ποσοστό νεοεισερχομένων στους αποθαρρυμένους άνεργους: Οι 4 στους 5 αποθαρρυμένους άνεργους στην Ελλάδα, δεν έχουν ποτέ εργαστεί ενώ η αντίστοιχη αναλογία στις περισσότερες από τις άλλες χώρες είναι ένας στους 5. Επίσης, στον ευρωπαϊκό νότο (και στην Ελλάδα) οι 4 στους 5 αποθαρρυμένους άνεργους είναι γυναίκες”.
Η λανθάνουσα ανεργία δεν έχει μετρηθεί για τις παραμεθόριες νησιώτικες περιοχές. Αναμένεται να είναι αρκετά υψηλό το ποσοστό των αποθαρρυμένων ανέργων.
Οι ναυτικοί μας όλο και περισσότερο βρίσκονται σε αδιέξοδο, γιατί κλείνει η πόρτα του Λάτση, αλλά και αλλάζουν συνεχώς οι συνθέσεις των πληρωμάτων σε βάρος των ντόπιων ναυτικών.
Οι οικοδόμοι φυτοζωούν, καθώς ορισμένοι αυστηροί νόμοι για τη δασική προστασία εφαρμόζονται ανελαστικά και χωρίς να υπολογίζουν ότι στην Ικαρία πάντα οι κάτοικοι ζούσαν μέσα στο δάσος και το προστάτευαν. Για διάφορους λόγους που δεν χρειάζεται να αναλυθούν εδώ, μόνο στην Ικαρία από όλα τα νησιά του Αιγαίου αναπτύχθηκε το οικιστικό πρότυπο της αραιής κατοίκησης με νοικοκυριά σε όλο το μήκος του νησιού. Πρέπει άμεσα να οριστούν οι εντός οικισμού ζώνες, οι δασικές ζώνες, οι ζώνες καλλιέργειας, οι κτηνοτροφικές ζώνες, ώστε να διευκολύνεται και ο κάθε δασάρχης να κάνει την δουλειά του, αλλά και οι κάτοικοι να ξέρουν που μπορούν να χτίζουν, που να καλλιεργούν και που να βόσκουν. Είναι παράλογο να υπερβόςκεται το Ικαριακό Δάσος σε ορισμένες περιοχές και ο δασάρχης να μην επιτρέπει να χτίσει κάποιος το μισογκρεμισμένο πατρικό του γιατί φύτρωσε ένας πεύκος ανάμεσα στα χαλάσματα. Εν ανάγκη, να ζητηθεί από το Υπουργείο Γεωργίας και το Υπουργείο ΠΕΧΩΔΕ ειδική παρέκκλιση από την δασική και την πολεοδομική νομοθεσία ειδικά για την ορεινή Ικαρία, λόγω της αραιής κατοίκησης.
Ο μαζικός τουρισμός στο νομό είναι καταχρεωμένος και ειδικότερα στην Ικαρία βρίσκεται σε κρίση, λόγω της μικρής σαιζόν που όλο και μικραίνει.
Οι εκτιμήσεις για το 1999 ανεβάζουν τις αφίξεις τουριστών στα 13 εκατομμύρια (ρεκόρ) με αυξανόμενη εποχικότητα στους καλοκαιρινούς μήνες (1975: 77,7%, 1985: 85%).
Χρειάζεται να γίνει άμεσα μια έρευνα με σκοπό να μετρηθεί η ανεργία τουλάχιστον στα τρία νησιά του Νομού: Σάμο, Ικαρία, Φούρνους. Αν πράγματι η ανεργία είναι σε τέτοια υψηλά επίπεδα, είναι κρίμα να μην το γνωρίζει τόσο η τοπική κοινωνία όσο και οι δημόσιες αρχές και η κεντρική διοίκηση.
Ημι-απασχόληση, ετερο-απασχόληση, ημι-ειδίκευση, ανεργία και φυγή
Η ανεργία όμως δεν είναι απλή υπόθεση γιατί σχετίζεται με την εκπαίδευση και την ειδίκευση των νέων. Δυστυχώς, τα “μαντάτα” είναι μαύρα:
Από τις 10 θέσεις που προκηρύχθηκαν από το Επαρχείο Ικαρίας οι 3 έμειναν χωρίς ούτε μία αίτηση!
Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στον Εύδηλο ζητά εναγωνίως (και δεν ξέρω αν τελικά βρήκε) έναν/μια γραμματέα που να ξέρει αγγλικά και να μπορεί να γράφει σε κομπιούτερ. Προσόντα στοιχειώδη που πρέπει να έχει κάθε νέος ή νέα που παράλληλα τελειώνει το Λύκειο, ανεξάρτητα από το επάγγελμα που θα ακολουθήσει στο μέλλον.
Τα ξενοδοχεία αναζητούν ειδικευμένους υπαλλήλους που όμως δεν υπάρχουν.
Κάτι συμβαίνει και δεν γίνεται δυνατό να βρεθούν ούτε μισο-ειδικευμένοι ούτε ειδικοί για θέσεις εργασίας που ανοίγονται στην Ικαρία. Προφανώς δεν υπάρχει στοιχειώδης επαγγελματικός προσανατολισμός, ειδίκευση, επανειδίκευση, επανεκπαίδευση. Η Ικαρία δεν έχει καθόλου καλλιεργήσει το πεδίο ώστε να φιλοξενεί 2-3 σεμινάρια το χρόνο από τα χιλιάδες σεμινάρια που γίνονται σε όλη την Ελλάδα εδώ και μία 10ετία. Αλλά και κανένας κρατικός φορέας παρά τις διαθέσεις, δεν δείχνει να την βοηθάει επί της ουσίας και αποτελεσματικά.
Παραδείγματα από το νησιωτικό χώρο του Β. Αιγαίου με σημαντικές επιπτώσεις
Παράδειγμα 1ο: Το 1997, από τα 18 σεμινάρια του Νομού Σάμου ούτε ένα δεν έγινε στην Ικαρία. Δεν αρκεί η καταβολή των εξόδων ταξιδιού και ύπνου για να πάνε τα παιδιά της Ικαρίας στη Σάμο για να τα παρακολουθήσουν, γιατί θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι το ίδιο θα ίσχυε για τα παιδιά της Σάμου που θα ήθελαν να παρακολουθήσουν κάποιο από τα σεμινάρια της Ικαρίας, αν είχαν γίνει σεμινάρια στην Ικαρία. Το σίγουρο είναι ότι η Επαρχία Ικαρίας, από τη θεματολογία και μόνο των σεμιναρίων αυτών, θα έπρεπε να έχει φιλοξενήσει τουλάχιστον 6 σεμινάρια. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Ικαρία δεν έχει οργανώσει κατάλληλους χώρους κατάρτισης, και το ΚΕΚ Νομού Σάμου δεν έχει κινηθεί στην κατεύθυνση της δημιουργίας παραρτήματος στην Επαρχία Ικαρίας.
Παράδειγμα 2ο: Η ΤΕΣ Τουριστικών Επαγγελμάτων περιφέρεται ως προεκλογική υπόσχεση από το 1995 μεταξύ Ικαρίας, Λήμνου, Δωδεκανήσου και μέχρι σήμερα δεν έχει υλοποιηθεί κάπου. είναι φανερό ότι αυτή η Σχολή δεν σχεδιάστηκε για τις ανάγκες της Ικαρίας, αφού έχει κάποιες γενικές ειδικότητες (π.χ. μαγείρων) και δεν έχει κρίσιμες ειδικότητες που να σχετίζονται με τις Λουτροπηγές, τον Ιαματικό Τουρισμό, τις ήπιες μορφές τουρισμού κλπ.
Παράδειγμα 3ο: Η Βαμβακουργία Χίου (κρίση του ’80, συνδεδεμένη με το σκάνδαλο Κοσκωτά), η Πειραϊκή Πατραϊκή Σάμου (κλείσιμο ή πώληση, απολύσεις, αστάθεια), η Ολυμπιακή Αεροπορία, κλπ κρίσιμες για τα νησιά δραστηριότητες, εισάγουν από την Αθήνα σημαντικότατες επιπτώσεις στην απασχόληση στη νησιωτική παραμεθόριο, και μεγάλα κοινωνικά προβλήματα. Πρέπει να γίνει συνείδηση στην κεντρική διοίκηση ότι διάφοροι σχεδιασμοί και ανακατατάξεις θα πρέπει να εξειδικεύονται με ιδιαίτερες πολιτικές για το νησιωτικό χώρο.
Οι ενέργειες της Ικαριακής Αυτοδιοίκησης
Μετά από όλα αυτά φαίνεται ότι η ανεργία στο Νομό και ιδιαίτερα στην Επαρχία Ικαρίας αποτελεί ένα πολύπλοκο φαινόμενο με άγνωστες πλευρές. Από κάπου πρέπει να βρεθεί η άκρη του κουβαριού.
Γι αυτό και ο Αναπτυξιακός Σύνδεσμος Δήμων και Κοινοτήτων διαμόρφωσε μια συνολική πρόταση για την Απασχόληση και τη Νεολαία. Την πρόταση αυτή υπέβαλε στη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς στις αρχές του 1998. Η πρόταση περιλάμβανε:
Τη δημιουργία ενός Σημείου Πληροφόρησης Νέων συνδεδεμένου με το Internet. Στόχος είναι να συνδεθεί με διάφορα κέντρα πληροφόρησης στην Ελλάδα και το εξωτερικό και να μπορεί να παρέχει άμεσες και έγκυρες πληροφορίες για σπουδές, επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, κίνητρα που δίνονται στους νέους, σεμινάρια, κλπ πληροφορίες που σήμερα είναι δυσπρόσιτες για την Επαρχία Ικαρίας.
Τη διεξαγωγή μιας έρευνας για την τοπική ανεργία, ώστε να μετρηθεί το πραγματικό ποσοστό
Την πραγματοποίηση ενός Συνεδρίου για την Ανεργία στις Παραμεθόριες-Νησιώτικες Περιοχές με έμφαση στις πιο απομακρυσμένες, όπως είναι η Ικαρία, η Λήμνος, τα Ψαρά, τα μικρά νησιά της Δωδεκανήσου και των Κυκλάδων
Την πραγματοποίηση 4 εκστρατειών ενημέρωσης των νέων στους Φούρνους, Άγιο Κήρυκο, Ράχες και Εύδηλο.
Για όλα αυτά ο Αναπτυξιακός Σύνδεσμος ζήτησε μόλις 14 εκατομμύρια για ένα χρόνο. Από αυτή την πρόταση τελικά εγκρίθηκε από τη ΓΓΝΓ η παροχή του εξοπλισμού για ένα Σημείο Πληροφόρησης, ύψους περίπου 3 εκατ. Δρχ.
Πρέπει να στελεχωθεί το Σημείο Πληροφόρησης Νέων, Σημαντική προοπτική θα δώσει η δικτύωσή του με το Πρόγραμμα Youthstart του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ, και φυσικά με το Κέντρο Πληροφόρησης Νέων Αθήνας της ΓΓΝΓ.
Παράλληλα, η Αναπτυξιακή Ικαρίας-Φούρνων έχει φροντίσει να φέρει έναν εθελοντή από το Λουξεμβούργο για ένα χρόνο για να υποστηρίξει το Σημείο Πληροφόρησης, μέσω της Ευρωπαϊκής Εθελοντικής Υπηρεσίας.
Το Συνέδριο για την Ανεργία τελικά εξασφαλίστηκε από τη ΓΓΕΤ.
Το ερωτηματολόγιο, μη έχοντας επαρκή χρηματοδότηση αναγκαστήκαμε να το περικόψουμε και να του δώσουμε τη μορφή δημοσκόπησης, για την Ικαριακή νεολαία της Ικαρίας και της Αθήνας.
Βρισκόμαστε σε επαφή με το ΚΕΚ του Νομού μας που εδρεύει στη Σάμο για να οργανώσουμε τα σεμινάρια που αναλογούν στην Επαρχία Ικαρίας και να προτείνουμε νέα που να σχετίζονται με τις τοπικές ανάγκες
Διερευνούμε τις θεσμικές απαιτήσεις για υποδομή ώστε να δημιουργήσουμε κατάλληλους χώρους κατάρτισης στην Επαρχία Ικαρίας.
Ενδιαφερόμαστε ιδιαίτερα για την υποστήριξη έρευνας και διδασκαλίας από ΑΕΙ κλπ Ιδρύματα στην Επαρχία.
Είμαστε ανοιχτοί σε συνεργασία με την ΤΕΕ Ικαρίας ώστε να δημιουργηθούν κατάλληλα τμήματα
Διερευνούμε τις αναπτυξιακές δυνατότητες στην Επαρχία για νέες δραστηριότητες συμβατές με την τοπική κοινωνία, τις δραστηριότητες και το ιδιότυπο Ικαριακό περιβάλλον, όπως η βιολογική καλλιέργεια, διάφορες μορφές ήπιου και εναλλακτικού τουρισμού, οι ανανεούμενες μορφές ενέργειας, η αξιοποίηση παραδοσιακών προϊόντων, κλπ.
Το βασικό δομικό στοιχείο του μέλλοντος: Η κοινωνική αισιοδοξία
Αντί επιλόγου, πρέπει να επισημάνουμε ότι όλα αυτά τα μέτρα και οι πολυπλοκότητες στην τοπική κοινωνία μοιάζουν ως “θόρυβος”, που προστίθεται στα δομικά προβλήματα της περιφερειακότητας. Ακόμη και αν προέρχονται από “φίλιες” δυνάμεις ή το τοπικό επιστημονικό δυναμικό, τέτοιου είδους μέτρα και δράσεις θεωρούνται ως “πολυδάπανα” και φιλόδοξα σχέδια που καμιά κεντρική διοίκηση δεν είναι διατεθειμένη να πληρώσει. Ωστόσο, αν καταφέρνουν να κινητοποιούν την τοπική κοινωνική δυναμική, τότε συμβαίνει να υλοποιούνται σημαντικής εμβέλειας και πολλαπλής ωφελιμότητας δράσεις με πολύ μικρό κόστος, και πάντως με κόστος πολύ μικρότερο από αυτό που θα υπέθετε κανείς.
Πράγματι, η αποκατάσταση σημαντικών πλευρών της κοινωνικής συνοχής δεν είναι παρά η ανόρθωση της ίδιας της συλλογικής αισιοδοξίας για το μέλλον. Αν αυτό επιτευχθεί, αν οι φορείς των δράσεων και των μέτρων γίνουν τα πιο πρωτοπόρα και δραστήρια μέλη της τοπικής κοινωνίας που σήμερα αναλώνονται σε ιδιωτικές ωφελιμιστικές δραστηριότητες, συχνά μη-συμβατές με το κοινό όφελος, τότε η τοπική κοινωνία θα έχει κερδίσει ένα σημαντικό στοίχημα: αυτό του ξεπεράσματος των αρνητικών αποτελεσμάτων στην κοινωνία, στο περιβάλλον, στην οικονομία, που δημιουργεί η προϊούσα κοινωνική αποσάρθρωση. Η κοινωνική αισιοδοξία και η ανόρθωσή της είναι το τελικό ζητούμενο, και κάθε δράση θα πρέπει να δομεί τη συλλογική συνείδηση προς αυτή την κατεύθυνση.