Επιστροφή στην αρχική σελίδα

Αξιότιμοι κύριοι

• “’Ετσι φτάσαμε σήμερα στο Καραβόσταμο να γίνονται συζητήσεις και σκέψεις για τη μεταφορά ή την κατάργηση των κοινόχρηστων τουαλετών, για την αλλαγή του προσανατολισμού του λιμενοβραχίονα, για τις αλλαγές που προκαλούν τα διάφορα τοιχεία που έχουν κατασκευαστεί στο γιαλό, κλπ. Και είναι βέβαιο ότι όσο προχωράει ο καιρός θα διαμορφώνονται και καινούργιες διχογνωμίες για κάθε έργο που κατασκευάζεται.”
• “Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ενώ ο λιμενοβραχίονας του Καραβοστάμου ξεκίνησε από τους κατοίκους του χωριού δίχως γνώσεις και μέσα, για ένα μικρο λιμανάκι για τις ψαρόβαρκες, άρχισε να παίρνει άλλο χαρακτήρα, αφού η γενικότερη πολιτική καλούσε για μαρίνες σκαφών αναψυχής”
• “(ΠΙΝΑΚΑΣ) Σταδιακή επέκταση λιμενοβραχίονα ή εντεινόμενη επίπτωση στο γιαλό, απογύμνωση των βράχων από την άμμο, πρώτα ανατολικά από το Φάρκωμα και μετά δυτικά από το Φάρκωμα”

Το άρθρο εκείνο μοίρασα σε φωτοαντίγραφα στο καφενείο του χωριού. Το άρθρο αυτό περιέχεται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 του φακέλλου που σας διαβιβάζω.

• “Το ανοιχτό Ικάριο Πέλαγος καθιστά το έργο του Αλιευτικού Λιμενίσκου του Καραβοστάμου ιδιαίτερα δύσκολο και πολυέξοδο, που ξεπερνά τις τεχνικές γνώσεις όχι μόνο των τοπικών παραγόντων και επιστημόνων αλλά και της ίδιας της Νομαρχίας Σάμου”
• “Έχουν εκφραστεί απόψεις ότι το τμήμα του έργου που μέχρι σήμερα έχει κατασκευαστεί έχει συντελέσει στο να χάσει το χωριό τη μία από τις δύο παραλίες του και να έχει γίνει σημαντική περιβαλλοντική καταστροφή για την κλίμακα του χωριού”
• “Αυτό που θα πρέπει να ζητήσουμε από το ΥΠΕΧΩΔΕ να είναι η συγκρότηση, με Υπουργική Απόφαση, ειδικής ομάδας επιστημόνων-υπαλλήλων του ΥΠΕΧΩΔΕ, που να εξετάσουν το ενδεχόμενο των εναλλακτικών λύσεων, ώστε να κατασκευαστεί ένα ασφαλές αλιευτικό καταφύγιο και ταυτόχρονα να υπάρχει και η παραλία μεταξύ Βράχου και Φαρκώματος που χάθηκε στο ίδιο χρονικό διάστημα που προεκτείνετο το υπάρχον τμήμα του λιμενοβραχίονα”.

Ωστόσο, επειδή οι φήμες αυτές επιμένουν, παρακαλώ την Νομαρχία Σάμου και το ΥΠΕΧΩΔΕ, στο οποίο κοινοποιώ το παρόν έγγραφο, να δώσουν μια έγγραφη απάντηση αν οι νομαρχιακές υπηρεσίες και το ΥΠΕΧΩΔΕ έχουν ποτέ λάβει στο παρελθόν ένα τέτοιο υπόμνημα ή ένσταση από εμένα για το λιμενίσκο του Καραβοστάμου.

Ωστόσο, για λόγους άγνωστους σε εμένα, ποτέ δεν ζητήθηκε από τοπικούς φορείς επίσημα η γνώμη μου. Οι απόψεις μου, τις οποίες σας διαβιβάζω, στηρίζονται στην χρόνια εμπειρία μου ως υπαλλήλου του ΥΠΕΧΩΔΕ/ Δ/νσης Χωροταξίας, και ειδικότερα στην ενασχόλησή μου με πολλές προεγκρίσεις χωροθέτησης διαφόρων επενδύσεων (ξενοδοχείων, ιδιωτικών λιμενικών έργων, βιομηχανιών, κλπ) ανά την Ελλάδα, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού του ΥΠΕΧΩΔΕ, με την οποία πάντα είχα άριστες σχέσεις. Εικάζω ότι μια γενικότερη έλλειψη εμπιστοσύνης των Ικαρίων προς την κεντρική διοίκηση και τους φορείς της είναι ο βασικότερος λόγος αυτής της μη αξιοποίησής μου από την τοπική κοινωνία.

Ως πρώτος σκοπός του προτεινόμενου έργου κατά την ΜΠΕ (ενότητα 4.1. Σκοπός του έργου), είναι η δημιουργία “προστατευμένης παραλίας για τους λουόμενους, που αρκετές φορές έχει κινδυνέψει η ζωή τους”, και ως δεύτερος η δυνατότητα “για πρόσδεση μικρών σκαφών αναψυχής”.

Η ίδια η ΜΠΕ αναφέρει ότι ένα από τα κριτήρια για την επιλογή θέσης (ενότητα 4.1. Σκοπός του έργου) είναι η “ελάχιστη επέμβαση/αλλοίωση στο φυσικό περιβάλλον”.

Ωστόσο, αν συνυπολογιστούν άλλα κριτήρια, τότε μπορεί η επιλογή θέσης να είναι διαφορετική.

Δεν υπολογίστηκαν καθόλου τα θαλάσσια ρεύματα, τα οποία είναι πολύ ισχυρά στην περιοχή. Και δεν υπολογίστηκαν, γιατί δεν υπάρχουν μετρήσεις. Ωστόσο, οι μετρήσεις είναι απαραίτητες για ένα τέτοιο έργο, που συνολικά είναι 200 μέτρα μήκος (Σύμφωνα με την ΜΠΕ, 100 μέτρα ο προσήνεμος μώλος και 100 μέτρα ο νέος κυματοθραύστης επί του υφάλου “Κανιαούρι”). Την αναγκαιότητα των μετρήσεων επισημαίνει και ο μελετητής στην Τεχνική Μελέτη, καθώς και ότι, λόγω της απουσίας τους δεν έγινε δυνατή η συστηματική εξέταση εναλλακτικών λύσεων.

1. Σήμερα, εξ αιτίας των ισχυρών ρευμάτων είναι γνωστές οι επιπτώσεις στην ανατολική παραλία (Βράχος μέχρι Φάρκωμα) από τον ήδη δημιουργηθέντα βραχίονα, λόγω της απομάκρυνσης της αμμώδους παραλίας. Δημιουργήθηκε κίνδυνος στα παραλιακά σπίτια από τους θραυόμενους κυματισμούς, όπως αναφέρει και η ΜΠΕ (σημείο 4.2.3) με αποτέλεσμα η Κοινότητα να δημιουργήσει ένα τεράστιο τοιχείο κατά μήκος των σπιτιών της παραλίας, για να τα προστατεύσει από το κύμα. Με την ευκαιρία του τοιχείου ενσωμάτωσε στο τοιχείο και ένα πλαστικό σωλήνα, που θα μπορούσε να στηριχθεί και με διαφορετικό τρόπο, για τα λήμματα από ένα παρακείμενο σπίτι, προς τον βόθρο της δυτικής παραλίας (ο οποίος βόθρος τελικά δεν λειτουργεί). Δεν είναι γνωστό αν με την κατασκευή του προσήνεμου μώλου και κυματοθραύστη η δύναμη των ρευμάτων θα ενισχυθεί ή θα μειωθεί, οπότε και θα είναι δυνατή ή αδύνατη η αποκατάσταση της αμμώδους ανατολικής παραλίας. Σε περίπτωση που η αμμώδης παραλία δεν επανέλθει, οι κάτοικοι των παράκτιων σπιτιών θα έχουν ένα ισχυρό κίνητρο να επεκτείνουν το τοιχείο προς τη θάλασσα, με αποτέλεσμα την οριστική αλλαγή της χρήσης της παραλίας.
2. Σήμερα, η δυτική παραλία φαίνεται να αυξάνεται σε πλάτος από την συσσώρευση φερτών υλών. Αποτελεί γενική πεποίθηση στο χωριό ότι η δυτική παραλία έχει αυξηθεί λόγω των τοιχείων που έχουν κατασκευαστεί στην παραλία, στην περιοχή του Βράχου. Είναι άγνωστο αν η δυτική παραλία θα παραμείνει σε αυτή την κατάσταση μετά την ολοκλήρωση του έργου. Σε περίπτωση που θα μειωθεί, εκτός από την ενδεχόμενη απώλεια της ίδιας της παραλίας, υπάρχει ο κίνδυνος των διαβρώσεων της παραλιακής ζώνης και η απειλή της πλατείας του χωριού, οπότε θα απαιτηθούν νέα τεχνικά έργα για την προστασία της πλατείας και της γέφυρας. Σε περίπτωση που αυξηθεί και άλλο ο όγκος των φερτών υλών της παραλίας θα πρέπει να αντιμετωπιστούν πλημμυρικά φαινόμενα μέσα στο χωριό εξ αιτίας της δυσκολίας εξόδου των νερών του ρεύματος του Καραβοστάμου προς τη θάλασσα. Επίσης, σε περίπτωση αύξησης του όγκου των φερτών υλών στην δυτική παραλία ενδέχεται να δημιουργηθούν σημαντικές μολυσματικές διεργασίες στο υπέδαφος από τον παρακείμενο αποτυχημένο παράκτιο βόθρο του χωριού, η αύξηση των κολοβακτηριδίων και η μόλυνση της δυτικής παραλίας. Πρέπει να σημειωθεί , ότι σήμερα η δυτική παραλία δέχεται τον κύριο όγκο των λουομένων του χωριού μετά την μείωση της άμμου στην ανατολική παραλία εξ αιτίας του κατασκευασμένου τμήματος του εν λόγω μώλου. Επομένως, δεν είναι απαραίτητη μόνο η αποκατάσταση της ανατολικής παραλίας αλλά και η μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στη δυτική παραλία, αφού το παραθαλάσσιο αυτό χωριό κινδυνεύει να μείνει χωρίς κατάλληλη παραλία για τους λουόμενους.
3. Η μικρή παραλία στη θέση “Πηγαδάκια”, σήμερα με βότσαλα, ενδέχεται να μειωθεί με την επιλογή της προτεινόμενης λύσης. Σε μιά τέτοια περίπτωση θα διευκολυνθεί η διάβρωση της απότομης πλαγιάς και η απώλεια εδαφών που καλλιεργούνται σήμερα με αναβαθμούς (πεζούλες). Η διάβρωση σήμερα είναι ήδη ενεργός και έντονη στο σημείο αυτό. Λόγω της απώλειας της αμμώδους παραλίας που συνέδεε την περιοχή “Φάρκωμα” με την περιοχή “Πηγαδάκια” στη 10ετίατου 80 που ενδεχομένως να οφείλεται (εν όλω ή εν μέρει) και στο ήδη κατασκευασμένο τμήμα του κυματοθραύστη, αλλά και λόγω της ύπαρξης υπογείων υδάτων, προ ολίγων ετών κατέρρευσαν οι κήποι που εβρίσκοντο στη θέση “Πηγαδάκια”. Έκτοτε, αρκετά νοικοκυριά έμειναν χωρίς τα κηπευτικά, γιατί δεν έγινε δυνατή η αποκατάσταση των κήπων. Μετά την κατασκευή του εν λόγω έργου η περαιτέρω διάβρωση του επικλινούς εδάφους είναι ακόμη περισσότερο ενδεχόμενη, με άγνωστες συνέπειες για την έκταση της διάβρωσης, που μπορεί να φτάσει μέχρι το Νεκροταφείο και τον Νομαρχιακό Δρόμο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι με την απουσία μετρήσεων των ρευμάτων της παράκτιας ζώνης, είναι αδύνατο να εκτιμηθεί αν μετά την κατασκευή του έργου τα νερά θα ανανεώνονται με ικανοποιητικό τρόπο, ώστε να αποφευχθεί η ρύπανση του όρμου από πετρελαιοειδή και άλλους ρύπους. Σε περίπτωση που τα νερά δεν ανανεώνονται ικανοποιητικά ο κίνδυνος της μόλυνσης των υδάτων είναι ενδεχόμενος με αποτέλεσμα να μην μπορεί να γίνει η χρήση της παραλίας από τους λουόμενους. Αν συμβεί αυτό το ενδεχόμενο της ρύπανσης/μόλυνσης του κόλπου από μη ανανέωση των υδάτων, τότε παύει να υπηρετείται ο πρώτος στόχος που έχει τεθεί από την ΜΠΕ. Επομένως, αφού δεν υπάρχουν μετρήσεις για τα θαλάσσια ρεύματα δεν ευσταθεί το σημείο της ΜΠΕ που αναφέρει ότι “θα διατηρηθεί η δυνατότητα ανανέωσης του θαλάσσιου νερού, αν ληφθεί υπόψη και το γεγονός ότι στην πλευρά του υπάρχοντος έργου δεν εκβάλει αποχετευτικός αγωγός”.

Ένα άλλο σημαντικό περιβαλλοντικό κριτήριο θα πρέπει να είναι η ελαχιστοποίηση κατασκευών προς τις κυρίαρχες φυσικές δυνάμεις. Ένα τέτοιο κριτήριο ενδεχομένως να οδηγούσε στην λύση της δημιουργίας ενός μώλου στην κατεύθυνση του κυρίαρχου κυματισμού και όχι κάθετα σε αυτόν. Με τη λύση που προτείνεται από τον μελετητή της ΜΠΕ, το μεγάλο μέτωπο του κυματοθραύστη (100 μέτρα) που θα κατασκευαστεί κάθετα προς την κατεύθυνση των κυρίαρχων ισχυρών κυματισμών θα εκτίθεται σε όλο το μήκος του βραχίονα σε ισχυρότατες θαλάσσιες δυνάμεις, κατά τα 2/3 του έτους. Αυτή η λύση έχει σημαντικές περιβαλλοντικές, οικονομικές, και άλλες επιπτώσεις για τους εξής λόγους:

1. Ανεβάζει το κόστος της κατασκευής, επειδή θα απαιτήσει σημαντικά πρόσθετα τεχνικά έργα, ισχυρή θεμελίωση και μεγάλο ύψος στέψης. Επομένως, απαιτεί μεγάλες σε όγκο κατασκευές (5 μέτρα θα είναι το ύψος της στέψης του βραχίονα) και σημαντικού μήκους (συνολικά 200 μέτρα) που τελικά θα κλείνουν τον οπτικό ορίζοντα του χωριού προς τη θάλασσα.
2. Είναι αμφίβολο αν η κατασκευή του βραχίονα θα αντέξει για πολλά χρόνια τις ισχυρές πιέσεις του Ικαρίου Πελάγους. Σε τέτοιες περιπτώσεις επέρχεται κόπωση του έργου, δημιουργούνται καθιζήσεις και ρωγμές και γρήγορα επέρχονται θραύσεις. Το φετινό χειμώνα μια ισχυρότατη κακοκαιρία (προβέζα) μετακίνησε σε αποστάσεις 20 μέτρων τεράστιους ογκόλιθους που είχαν τοποθετηθεί προ 20 ετών τουλάχιστον στον κυματοθραύστη. Επίσης, κατά καιρούς διάφορες κακοκαιρίες έχουν σκορπίσει στο γύρω βυθό διάφορους ογκόλιθους που είχαν τοποθετηθεί στον κυματοθραύστη και στο ακρομώλιο. Αν κατά την διάρκεια της κατασκευής του έργου, που θα είναι, σύμφωνα με την μελέτη, τριάμισι χρόνια, συμβεί μια τέτοια κακοκαιρία, το έργο κινδυνεύει να μην ολοκληρωθεί. Επίσης, αν μετά την αποπεράτωση του έργου συμβεί μια τέτοια κακοκαιρία (ή ακόμη ισχυρότερη) είναι αμφίβολο αν ο μώλος των 100 μέτρων που θα βρίσκεται κάθετα στον κυματισμό αντέξει. Σε μια τέτοια περίπτωση, το έργο θα έχει αστοχήσει και θα απαιτούνται εκ νέου μεγάλα ποσά για την επιδιόρθωσή του.
3. Μετά την κατασκευή του έργου θα είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό από κάποιον που θα βρίσκεται στην παραλία του χωριού ακόμη και ένα θαλάσσιο ατύχημα που ενδέχεται να συμβεί λίγα μόλις μέτρα έξω από το χωριό, αφού το ύψος του μώλου δεν θα επιτρέπει την οπτική επαφή με τη θάλασσα.
4. Αισθητικά, θα δημιουργεί ένα αίσθημα “κλεισούρας” για τους χρήστες της παραλίας.

Η προτεινόμενη από την ΜΠΕ λύση αναφέρεται σε δύο λιμενοβραχίονες και σε τέσσερις φάσεις διάρκειας αντίστοιχα ενός έτους, ενός έτους, εννέα μηνών και εννέα μηνών. Στην άκρη του ακρομώλιου το βάθος του πόδα θα είναι 7 μέτρα. Τα βάθη του λιμενοβραχίονα που θα είναι πάνω στον ύφαλο Κανιαούρι θα είναι ακόμη μεγαλύτερα. Παράλληλα, ο δεύτερος λιμενοβραχίονας δεν θα συνδέεται με τον πρώτο, αφού θα έχουν απόσταση 55 μέτρων, οπότε οι εργασίες θα πρέπει να γίνουν αναγκαστικά με μπίγα (πλωτός γερανός). Αν υπολογίσουμε ότι η χρονική διάρκεια της κατασκευής του λιμενοβραχίονα στο Κανιαούρι θα είναι ένας χρόνος (τρεις μήνες συν εννέα μήνες) τότε το κόστος του πλωτού γερανού αναμένεται να είναι υπέρογκο. Σε μια τέτοια περίπτωση, το μισό έργο θα μείνει ανεκτέλεστο, και ο λιμενίσκος θα μείνει απροστάτευτος από τους Βορειοανατολικούς Ανέμους.

Ο ισχυρισμός της ΜΠΕ ότι με την εναλλακτική λύση που εξετάζει, τα βάθη θα ανέρχονται σε 7-10 μέτρα και επομένως το κόστος θα είναι μεγάλο, δεν έχει υπόσταση, γιατί η εναλλακτική λύση που εξετάζει δεν απαιτεί τη χρήση πλωτού γερανού. Αλλά, ακόμη και να είχε, μια ΜΠΕ ενδιαφέρεται πρωτίστως για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του έργου, και φυσικά για την λύση εκείνη που δεν θα αφήσει το έργο ημιτελές.

Όπως αναγνωρίζεται από την ίδια τη ΜΠΕ υπάρχει ανωριμότητα στις μετρήσεις σημαντικών παραμέτρων (θαλάσσια ρέυματα κλπ), και στις γεωτεχνικές έρευνες για τη θεμελίωση του έργου. Προκαλεί κατάπληξη το γεγονός ότι παρ’ όλα αυτά έχει ήδη πραγματοποιηθεί οριστική μελέτη τουλάχιστον εδώ και δύο χρόνια. Είναι ενδεχόμενο τα αποτελέσματα των μετρήσεων αυτών να ανατρέψουν σημαντικές συνθήκες και να καταστήσουν ανεφάρμοστη όχι μόνο τη ΜΠΕ αλλά και την ίδια την Τεχνική Μελέτη. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το τμήμα του κυματοθραύστη, μήκους 50 μέτρων, που έχει ήδη κατασκευαστεί αυθαίρετα και χωρίς μελέτη.

1. Η παραλία των λουομένων που βρίσκεται στον αλιευτικό λιμενίσκο θα πρέπει να εμπλουτιστεί με άμμο σε αντικατάσταση της άμμου που απωλέσθη από τον ημιτελή κυματοθραύστη. Πριν την παραλαβή του έργου θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρχει μελλοντική απώλεια της άμμου εξ αιτίας των θαλασσίων ρευμάτων που υπάρχουν στην περιοχή. Σε περίπτωση απώλειας της άμμου ο ανάδοχος οφείλει να προβεί, εντός του ίδιου προϋπολογισμού του έργου, στις απαραίτητες εκείνες τεχνικές επεμβάσεις, όπως με την εγκατάσταση υποθαλάσσιων αμμοπαγίδων, προκειμένου να παραμένει η άμμος στην παραλία.
2. Δεν επιτρέπεται η οποιαδήποτε αλλαγή της χρήσης της αμμώδους παραλίας για τους λουόμενους και ιδίως η μετατροπή της σε μώλο πρόσδεσης σκαφών.
3. Κατά την κατασκευή του έργου δεν θα πρέπει να αλιευθεί κανένας ογκόλιθος από την θαλάσσια περιοχή ή από παραλίες, ή από βραχώδεις ακτές. Επιτρέπεται μόνο η απόληψη ογκολίθων από τη στεριά, στη θέση “Τράχηλας”. Επομένως θα πρέπει να απορριφθεί το σημείο της ΜΠΕ 4.3.2 όπου αναφέρεται η ενδεχόμενη χρήση ογκολίθων από την ευρύτερη θαλάσσια περιοχή, ιδίως αφού στο σημείο 5.2.1 της ΜΠΕ εκτιμάται ότι θα υπάρχουν επιπτώσεις στην αλιεία. Επίσης, θα πρέπει να απορριφθεί και το σημείο της επομένης παραγράφου του 4.3.2 σχετικά με την εξεύρεση ογκολίθων από παραλίες.
4. Επίσης, δεν θα πρέπει να μεταφερθούν άλλα φερτά υλικά (πέτρες, βότσαλα, άμμος) από παραλίες.
5. Θα πρέπει να καθοριστούν οι ευθύνες και η διαδικασία αποζημιώσεων σε περίπτωση αστοχίας του έργου. Προτείνεται να επιβληθεί υποχρεωτικά η ασφάλιση του έργου.
6. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί ο δημόσιος και κοινόχρηστος χαρακτήρας του έργου και να αναφερθεί ρητά ότι δεν θα μετατραπεί σε ιδιωτική χρήση οποιαδήποτε περιοχή του όρμου Καραβοστάμου.

Άρθρο: Ηλίας Γιαννίρης, “Μερικές Σκέψεις για την Τοπική Ανάπτυξη με αφορμή τα προβλήματα ενός παραθαλάσσιου χωριού στην Ικαρία”, περιοδικό Αυτοδιοίκηση και Κοινωνία, Τεύχος 11-12, 1989.

Υπόμνημα Ηλία Γιαννίρη προς τον Πρόεδρο και το Κοινοτικό Συμβούλιο Καραβοστάμου, Αριθ. Πρωτοκόλου 503/26.8.97

Παρατηρήσεις επί του καταστατικού του νεοσύστατου Σωματείου Καραβοστάμου με την επωνυμία “Ναυταθλητικός Όμιλος Ερασιτεχνών Ψαράδων: Ο ΓΙΑΛΟΣ”

Επιστροφή στην αρχική σελίδα