Χανιά 30/4/2009

ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗ για

 

1) Την Κ.Υ.Α  Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε./Υ.Ε.Ν.  υπ’ αρ. 122967/22 Ιουλίου 2004 (Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων για το έργο “΄Εργα ολοκλήρωσης λιμένα Ευδήλου νήσου Ικαρίας Ν. Σάμου”)

 

2) Την Κ.Υ.Α 100883/24.08.2006 Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Υ.Ε.Ν., Υπ.Πο., για την κατασκευή και λειτουργία της οδού προσπέλασης στο λιμένα Ευδήλου της νήσου Ικαρίας.

 

Η Γνωμάτευση που ακολουθεί συντάχθηκε από τον Ηλία Γιαννίρη, Επίκουρο Καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης, Τμήμα Αρχιτεκτόνων, Ελευθερίου Βενιζέλου 127 - Κτίριο Γαλλικής Σχολής 73100 Χανιά, τηλ. 28210 37102, έπειτα από σχετικό αίτημα της κυρίας Σοφίας Χερουβείμ και πολιτών της Ικαρίας, οι οποίοι έχουν προσφύγει στο ΣτΕ εναντίον των παραπάνω δύο Κ.Υ.Α.

Η Γνωμάτευση έλαβε υπόψη της τα δεδομένα που χορηγήθηκαν από την Κίνηση Πολιτών Ευδήλου, και άλλα διαθέσιμα στοιχεία, τα οποία περιελάμβαναν

(1) την από 2/2002 Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για το έργο «΄Εργα ολοκλήρωσης λιμένα Ευδήλου νήσου Ικαρίας Ν. Σάμου»

(2) Την Κ.Υ.Α  Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε./Υ.Ε.Ν.  υπ’ αρ. 122967/22 Ιουλίου 2004 (Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων για το έργο “΄Εργα ολοκλήρωσης λιμένα Ευδήλου νήσου Ικαρίας Ν. Σάμου”)

(3) Την Κ.Υ.Α 100883/24.08.2006 Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Υ.Ε.Ν., Υπ.Πο., για την κατασκευή και λειτουργία της οδού προσπέλασης στο λιμένα Ευδήλου της νήσου Ικαρίας

(4) την επιστολή της 3 Νοεμβρίου 2008, ΠΡΟΣ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Ν. ΡΟΔΟΥ για την «κήρυξη ως διατηρητέων, του θαλασσίου μετώπου λιμένα Ευδήλου με όλα του τα στοιχεία, δηλαδή τον λιθόκτιστο περιμετρικό τοίχο, την πλατεία και τον περίπατο, τους ελεύθερους χώρους και τις ενδιαφέρουσες αρχιτεκτονικές όψεις των κτιρίων», που υπογράφεται από 13  κατοίκους του Δήμου Ευδήλου, [βλ. ηλεκτρονικό περιοδικό «Ικαριακά και Φουρνιώτικα Νέα. http://www.asda.gr/ikariaka/hlekd17.htm#εύδηλος]

 (5) το κείμενο της αίτησης ακυρώσεως των 26 πολιτών του Δ.Δ. Ευδήλου Ικαρίας

 (6) σχετικά έγγραφα και αλληλογραφία που αφορούν το επίδικο έργο.

 

Εκτός από τα παραπάνω η γνωμάτευση έλαβε υπόψη της τις πλήρεις σχετικές χωροταξικές μελέτες που αφορούν στην Ικαρία, καθώς και τις βασικές επιστημονικές αρχές που διέπουν τη χωροθέτηση μεγάλων κυκλοφοριακών κόμβων, όπως το επίδικο έργο.   

 

 

1.                  Όπως ορθώς αναφέρεται στην αίτηση των κατοίκων:

 

«To λιμάνι του Ευδήλου της Ικαρίας είναι αίτημα των κατοίκων της περιοχής και επιδίωξη της Διοίκησης εδώ και χρόνια. Η συζήτηση για την κατασκευή του έχει ξεκινήσει από το 1987, σύμφωνα με τις τότε ανάγκες και αντιλήψεις. Η κατασκευή του έχει ακολουθήσει διαφορετικές και αποσπασματικές φάσεις και την έχουν χειρισθεί διαφορετικές αιρετές Αρχές και διαφορετικές κατά αρμοδιότητα, αντιλήψεις ή προτεραιότητες Δημόσιες Υπηρεσίες, που επικοινωνούν ανεπαρκώς μεταξύ τους. Σαν αποτέλεσμα, έχει προκύψει ένα Έργο χωρίς συνοχή στον σχεδιασμό του, που δεν έχει παρακολουθήσει τις τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά ούτε και αυτές της σύγχρονης περιβαλλοντικής και χωροτακτικής – πολεοδομικής νομοθεσίας, ευρωπαϊκής και εθνικής.»

 

Το κύριο χαρακτηριστικό των έργων για την κατασκευή του λιμένα Ευδήλου είναι ότι ο λιμενοβραχίονας, που αποτελεί το κύριο λιμενικό έργο, δεν έχει ακόμη αποπερατωθεί ενώ όμως γίνονται έργα μέσα στη λεμενολεκάνη.  Μέχρι σήμερα έχουν διαδοχικά κατασκευαστεί η Α και η Β επέκταση και εκκρεμεί μια ακόμη, τρίτη φάση, προκειμένου να ολοκληρωθεί ο λιμενοβραχίονας και να είναι ασφαλές το λιμάνι. Αυτό το γεγονός υποδηλώνει με τον χαρακτηριστικότερο τρόπο τον αποσπασματικό τρόπο με τον οποίο γίνονται τα έργα στο λιμάνι Ευδήλου. Δίνεται προτεραιότητα από όλα τα υπουργεία, υπηρεσίες και την αυτοδιοίκηση αποκλειστικά για λιμενικά έργα εντός της λιμενικής λεκάνης, χωρίς όμως αυτά να διασφαλίζονται αφού η ολοκλήρωση του λιμενοβραχίονα δεν έχει ακόμη γίνει, ούτε υπάρχει χρηματοδότηση για την Τρίτη φάση.

Η αποσπασματικότητα αυτή των έργων είναι μεν προϊόν της αποσπασματικής χρηματοδότησης με την οποία γίνονται πολλά έργα χτην Ελλάδα, αλλά δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί κατά προτεραιότητα γίνονται έργα που είναι επισφαλή εντός του λιμένος χωρίς πρώτα να έχει εξασφαλιστεί η ολοκλήρωση του λιμενοβραχίονα.

 

 

2. Όπως αναφέρεται ορθώς στην αίτηση των κατοίκων:

 

«η κατασκευή του επιδίκου λιμένος και ιδιαίτερα η διαπλάτυνση με επίχωση της κυκλικής φυσικής παραλίας, δεν δύναται να θεωρηθεί με κανένα τρόπο ήπια ανάπτυξη του οικισμού, συμβατή με την προστασία του φυσικού, ιστορικού και πολιτιστικού περιβάλλοντός του, αλλά αντιθέτως αποτελεί κατασκευή τεραστίου τεχνικού έργου διαστάσεων που  υπερβαίνουν την φέρουσα ικανότητα του οικισμού και βρίσκονται σε πλήρη δυσαρμονία με την μόνη κατά το Σύνταγμα επιτρεπτή ήπια ανάπτυξή της.»

 

Το επίδικο έργο είναι ένα λιμενικό έργο. Οι μόνες μελέτες που υπάρχουν για τον οικισμό του Ευδήλου είναι οι αποσπασματικές τεχνικές μελέτες των διαδοχικών φάσεων των λιμενικών έργων και οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τις διαδοχικές φάσεις του λιμενικού έργου και της νέας οδού προσπέλασης του λιμένος, η οποία θα λειτουργεί ως «παράκαμψη» του συνεκτικού τμήματος του οικισμού του Ευδήλου. Δεν έχει διασφαλιστεί από την όλη διαδικασία η ορθή διαδοχή εκτέλεσης έργων, ήτοι:

Α) η διεξαγωγή της μελέτης περιβαλλοντικής επίπτωσης και η μελέτη των εναλλακτικών τεχνικών λύσεων ενός έργου.

Β) η διαβούλευση, η επιλογή της βέλτιστης τεχνικής λύσης και η επιβολή περιβαλλοντικών όρων

Γ) η υλοποίηση του τεχνικού έργου, έστω και κατά φάσεις υλοποίησης, ανάλογα με τη ροή των χρηματοδοτήσεων

Δ) η παρακολούθηση από την διοίκηση της τήρησης των περιβαλλοντικών όρων

Η αποσπασματικότητα των τεχνικών έργων εντός της λιμενολεκάνης, η εκ των υστέρων εξέταση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, η πλημμελής παρακολούθηση της πορείας των έργων εκ μέρους της διοίκησης, η εκ των υστέρων έγκριση μελετών, ακόμη και για έργα που έχουν ήδη εκτελεστεί, έχουν διαμορφώσει στον Εύδηλο μια ανορθολογική κατάσταση.

Αντιστοίχως, δεν έχει γίνει καμμία άλλη μελέτη που να αφορά το συνολικό πολεοδομικό, κυκλοφοριακό ή συγκοινωνιακό αποτέλεσμα που θα προκύψει από τα λιμενικά έργα.

Επομένως, ούτε η πολεοδομική, αισθητική και λειτουργική ένταξη του λιμενικού έργου στον οικισμό του Ευδήλου δεν έχει μελετηθεί και δεν διασφαλίζεται. Η περιβαλλοντική και πολεοδομική επίπτωση στην φέρουσα ικανότητα και την πολεοδομική οργάνωση και λειτουργία του οικισμού  αναμένεται να είναι μεγάλη, καθώς δεν πρόκειται για ένα μικρό λιμενικό έργο, ήπιας επέμβασης, αλλά αντίθετα για ένα υπερμεγέθες λιμενικό έργο, δυσανάλογο της κλίμακας του οικισμού. Θα έπρεπε να έχει προηγηθεί η πολεοδομική μελέτη ένταξης του λιμενικού έργου στον οικισμό και να έχει ακολουθήσει η μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τις εναλλακτικές λύσεις του λιμενικού έργου,  και τέλος η τεχνική μελέτη κατασκευής του λιμενικού έργου.

 

3. Η μεγάλης κλίμακας επέμβαση των λιμενικών έργων στον μικρής κλίμακας οικισμό του Ευδήλου θα έχει ακόμη μεγαλύτερες επιπτώσεις λόγω της ιστορικής και αισθητικής αξίας του οικισμού. Ο οικισμός του Ευδήλου, η διάταξη των κτηρίων και το υπάρχον λιθόκτιστο λιμενικό κρηπίδωμα, που κατασκευάστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, έχουν σημαντική αισθητική αξία. Σήμερα, η αξία αυτή αναγνωρίζεται εμπράκτως από πλήθος επιστήμονες και επισκέπτες που προσελκύονται από το «χρώμα» και την κλίμακα του οικισμού και από πληθώρα δημοσιευμάτων για τον παραδοσιακό χαρακτήρα του Ευδήλου. Η συνολική αισθητική του οικιστικού τοπίου, η ιστορικότητα του οικισμού και του λιμένα, η ανθρώπινη κλίμακα θα έπρεπε να είχαν οδηγήσει την αυτοδιοίκηση και τη διοίκηση στον χαρακτηρισμό του Ευδήλου ως ένα παραδοσιακό παράκτιο οικιστικό σύνολο και ως ιστορικό λιμάνι, ώστε να έχει και  αποτελεσματικότερη προστασία.

Είναι επιβεβλημένη η μέριμνα για την αναγνώριση του παραδοσιακού χαρακτήρα του οικισμού του Ευδήλου. Εντύπωση προκαλεί ότι τέτοιο ενδιαφέρον δεν έχει εκδηλωθεί από την τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά από 13 κατοίκους του Ευδήλου, οι οποίοι απέστειλαν επιστολή ΠΡΟΣ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Ν. ΡΟΔΟΥ για την «κήρυξη ως διατηρητέων, του θαλασσίου μετώπου λιμένα Ευδήλου με όλα του τα στοιχεία, δηλαδή τον λιθόκτιστο περιμετρικό τοίχο, την πλατεία και τον περίπατο, τους ελεύθερους χώρους και τις ενδιαφέρουσες αρχιτεκτονικές όψεις των κτιρίων» (βλ. στα έχοντας υπόψιν το σημείο Νο 4).

 

4. Η επιδιωκόμενη διαπλάτυνση της παραλιακής ζώνης στο κεντρικότερο σημείο του οικισμού με «μπάζωμα» στο επίδικο σημείο Μ - Λ1- Κ1- Κ- Κ2 -κ1- λ -μ -Μ,  δεν αιτιολογείται, για την αναγκαιότητά της, από κανένα έγγραφο ή μελέτη. Παράλληλα, δεν υπάρχει ούτε δέσμευση για την μελλοντική χρήση ή λειτουργία αυτής της διαπλάτυνσης. Η θέση της διαπλάτυνσης δεν σχετίζεται με τον μώλο πρόσδεσης των πλοίων της ακτοπλοίας, τα οποία θα προσεγγίζουν το ανατολικό τμήμα της χερσαίας πρόσχωσης ώστε να διευκολύνεται η κυκλοφορία των οχημάτων από την παράκαμψη, που επίσης κατασκευάζεται, ως συνοδευτικό λιμενικό έργο. Πέραν της αισθητικής αλλοίωσης του οικιστικού τοπίου, το μπάζωμα αυτό στο επίδικο σημείο αναμένεται να καταληφθεί από αυτοκίνητα ή τραπεζοκαθίσματα. Αλλά, η ουσία βρίσκεται στο ότι δεν έχουν μελετηθεί οι αλλαγές στις χρήσεις γης του οικισμού, οι κυκλοφοριακές επιπτώσεις, η αλλαγή της ποιότητας του οικιστικού περιβάλλοντος. Επομένως προωθούνται έργα όπως το επίδικο «μπάζωμα» χωρίς να είναι γνωστή η χρήση της γης, δηλαδή, κατασκευάζεται ένα επιζήμιο έργο χωρίς να γνωρίζει η διοίκηση και οι πολίτες τον λόγο για τον οποίο γίνεται. Πρέπει να σημειωθεί από προσωπική αντίληψη, ότι οι περισσότεροι από τους ιδιοκτήτες καταστημάτων αναψυχής του λιμένος Ευδήλου  ΔΕΝ επιθυμούν το μπάζωμα στο επίδικο σημείο.

 

5. Το συνοδευτικό έργο της νέας οδικής πρόσβασης θα δημιουργήσει μια οδική ανωφέρεια για σύνδεση με την επαρχιακή οδό, συσσωρρεύοντας μεγάλους όγκους τσιμέντου, που θα αλλοιώσουν το αισθητικό τοπίο και το παραδοσιακό χρώμα του οικισμού του Ευδήλου. Ωστόσο, το έργο αυτό είναι αναγκαίο για την καλή λειτουργία του λεμένος. Για αυτόν ακριβώς το λόγο θα έπρεπε να έχει προηγηθεί η ογκοπλαστική και αισθητική μελέτη ένταξης του έργου αυτού στο οικιστικό σύνολο. Η παράλειψη αυτή επιτείνεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι δεν έχει προηγηθεί ούτε η εκπόνηση της απαιτούμενης από τις προσβαλλόμενες πράξεις ειδική δασοπονική – φυτοτεχνική μελέτη, που θα αποτελούσε μέρος μιας συνολικής μελέτης ογκοπλαστικής και αισθητικής ένταξης του έργου στο τοπίο. Η μονοπροσήλωση της διοίκησης και της αυτοδιοίκησης στην απλή διεκπεραίωση των τεχνικών έργων και στην συσσώρευση τεραστίων όγκων τσιμέντου και η πλημμελής μέριμνα για το τοπίο υπογραμμίζεται και από το γεγονός ότι, μετά την υλοποίηση μεγάλου μέρους του τεχνικού έργου, εκ των υστέρων, η διοίκηση ενεργεί για τυχόν εγκρίσεις, όπως η έγκριση της αρμόδιας Επιτροπής Πολεοδομικού και Αρχιτεκτονικού Ελέγχου (Ε.Π.Α.Ε.), η ακόμη για εκ των υστέρων μελέτες, όπως η προαναφερόμενη δασοπονική –φυτοτεχνική μελέτη. Βέβαια, η μέριμνα της διοίκησης εξαντλείται στην κάλυψη των τυπικών νομικών απαιτήσεων, και δεν έχει προσανατολιστεί από την αρχή στην μελέτη ένταξης του συνολικού τεχνικού έργου στον παραδοσιακό χαρακτήρα του Ευδήλου ως όφειλε. 

Είναι αναμενόμενη η βάναυση αλλοίωση της αισθητικής φυσιογνωμίας όλου του οικισμού με την εκτέλεση και την αποπεράτωση των προβλεπομένων έργων και η αδύνατη εκ των υστέρων μέριμνα για επιδιόρθωση της αισθητικής ζημίας.

Η προσέγγιση του κάθε νησιού από τη θάλασσα είναι μεγάλης σημασίας. Σύμφωνα με ειδική μελέτη του ΕΜΠ «παράλληλα, όσον αφορά την “ιστορική” προσέγγιση του νησιού από την θάλασσα, η οποία στην ουσία λίγο έχει αλλάξει δεδομένου ότι τα πλοία εξακολουθούν να κινούνται σε γενικές γραμμές στους ίδιους θαλάσσιους δρόμους, το σημερινό τοπίο έχει υποστεί εξαιρετικά σημαντικές αλλαγές[1]». Αναμένεται ότι η περίπτωση του Ευδήλου, μετά την εκτέλεση των λιμενικών έργων θα προστεθεί στη μεγάλη σειρά αλλαγών και αλλοιώσεων του τοπίου  που έχει υπάρξει στους νησιώτικους οικισμούς του Αιγαίου.

 

6. Οι δύο μικρές παραλίες λουομένων που περιστοιχίζουν το έργο από την ανατολική και τη δυτική πλευρά (παραλία «σπάσματα» και παραλία «αμμουδάκι») απειλούνται άμεσα. Η παραλία «σπάσματα» θα καταστραφεί κατά ένα μεγάλο μέρος της από το συνοδευτικό έργο της παράκαμψης και τους απαιτούμενους τοίχους αντιστήριξης του επαρχιακού δρόμου, ο οποίος υφίσταται συνεχείς κατολισθήσεις. Δεν υπάρχει γεωλογική μελέτη για μια περιοχή που είναι γνωστό ότι κατολισθαίνει. Επίσης, δεν έχει ληφθεί τεχνική μέριμνα ώστε να κατασκευαστεί ο δρόμος παράκαμψης με τέτοιο τρόπο που να αποφευχθεί το μπάζωμα της παραλίας.  Η παραλία «αμμουδάκι» θα βρεθεί ανάμεσα στο επίδικο μπάζωμα του λιμανιού και στην διαπλατυνθείσα προβλήτα στην βόρεια πλευρά της.

Η αισθητική υποβάθμιση των δύο αυτών παραλιών λουομένων είναι δεδομένη και παραμένει άγνωστη ακόμη και αυτή καθεαυτή η ύπαρξη των παραλιών, που με τα έργα και την αλλαγή των θαλάσσιων ρευμάτων μπορεί ακόμη και να εξαφανιστούν. Στην ίδια την ΜΠΕ δεν υπάρχει ουδεμία αναφορά σε κάποια μελέτη που να έχει μετρήσει τις αλλαγές στα θαλάσσια ρεύματα, ως επίπτωση των διαδοχικών λιμενικών έργων.

 

7. Το αποτέλεσμα των σχεδιαζόμενων έργων δεν θα είναι απλά η κατασκευή κάποιων λιμενικών υποδομών. Θα είναι η καθολική αστική ανάπλαση του κέντρου του οικισμού και του παραδοσιακού λιμανιού. Ωστόσο, τέτοιας κλίμακας ανάπλαση σε έναν παραδοσιακό οικισμό, χωρίς να έχει προηγηθεί ειδική πολεοδομική μελέτη ή μελέτη αστικού σχεδιασμού ή μελέτη ανάπλασης του παράλιου τμήματος του Ευδήλου,  είναι απαράδεκτη και ανεπίτρεπτη.

Επομένως, σωστά αναφέρεται στην αίτηση ακυρώσεως ότι

 

«η διεύρυνση της πλατείας (σε εμβαδόν 2,5 στρεμμάτων μέσα στη θάλασσα) δεν είναι καθόλου «απαραίτητη» για την πόλη, αντίθετα πρόκειται για άστοχη και απρογραμμάτιστη προσθήκη, η οποία κατά τα κατωτέρω, συνιστά αδικαιολόγητη επιβάρυνση της φέρουσας ικανότητας του οικισμού, του οποίου θα ανατρέψει τον παραδοσιακό χαρακτήρα.»

 

8. Ο Ν.2508/1997, παράλληλα με τις μελέτες Γ.Π.Σ. ή Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π., είναι η πρώτη ολοκληρωμένη νομοθετική ρύθμιση με λεπτομερή πρόβλεψη μιας σειράς θεμάτων σχετικών με τις αναπλάσεις (σε 3 στάδια: Προκαταρτική Μελέτη Ανάπλασης, Πρόγραμμα Ανάπλασης, Πολεοδομική Μελέτη Ανάπλασης). Η αξιοποίηση της νομοθεσίας δύναται να συμβάλει αποτελεσματικά στην αισθητική βελτίωση της εικόνας τέτοιων ενδιαφερόντων οικιστικών συνόλων ή θυλάκων ενδιαφέροντος όπως ο οικισμός του Ευδήλου.

Παράλληλα, υπάρχει ολόκληρη σειρά νομοθετημάτων και επιπλέον η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιων Ζωνών με προδιαγραφές που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν όταν γίνονται τέτοια έργα όπως το λιμενικό έργο του Ευδήλου.

Δεν πρέπει να παραληφθεί αναφορά στα ΠΔ/ματα μεταξύ 2000-2003 του Υπ. Αιγαίου για 27 μικρομεσαία νησιά, μέσω των οποίων επιβάλλονται όροι και

περιορισμοί στην εκτός σχεδίου δόμηση (καθορισμός αδόμητου τοπίου, κατάργηση

οικοδομικών παρεκκλίσεων, προσδιορισμός μέγιστου ύψους) για προστασία του νησιωτικού τοπίου[2].

Επίσης, όπως ρητά αναφέρεται από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγρα΅΅α Χωρικής Ενότητας Κρήτης – Νήσων Αιγαίου 2007-2013

 

«Για την αποφυγή υποβάθ΅ισης του τοπίου, οι δράσεις που αφορούν σε λι΅ενικά έργα, να εντάσσονται στο περιβάλλον σύ΅φωνα ΅ε την ισχύουσα νο΅οθεσία και τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης.».

 

Ορίζονται μάλιστα και ως βασικοί περιβαλλοντικοί στόχοι οι εξής:

 

«Προστασία Τοπίου, συ΅περιλα΅βανό΅ενου αστικού, αγροτικού και φυσικού τοπίου:

Υποβάθ΅ιση τοπίου όπου το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα  θα πρέπει να εισαγάγει στα κριτήρια επιλογής προτάσεων την εγκατάσταση σε θεσ΅οθετη΅ένες ή υποβαθ΅ισ΅ένες περιοχές, την προστασία του αγροτικού και αστικού τοπίου και την ανάπτυξη πράσινων υποδο΅ών»  (ΕΣΠΑ Σεπτέ΅βριος 2007  )

 

9. Αξίζει να παρατεθεί, προς ενίσχυση της επιχειρηματολογίας που παρατέθηκε παραπάνω, μια ειδική αναφορά σε μια προσέγγιση ειδικής επιτροπής της ΟΚΕ που ορίστηκε μετά από απόφαση της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ο.Κ.Ε., για την έκδοση Γνώμης Πρωτοβουλίας με τίτλο ««Τουρισμός και Περιβάλλον», με βάση το άρθρο 4 του Νόμου 2232/1994, σύμφωνα με το οποίο «η Ο.Κ.Ε. μπορεί με δική της πρωτοβουλία να εκφράζει γνώμη και για άλλα θέματα κοινωνικοοικονομικής πολιτικής». Η παράθεση αποσπασμάτων της Γνώμης Πρωτοβουλίας της ΟΚΕ συνδέεται ευθέως με την περίπτωση των λιμενικών έργων Ευδήλου.

 

«Είναι γεγονός ότι τις τελευταίες δεκαετίες, το ελληνικό τοπίο έχει υποστεί ραγδαίες μεταβολές εξαιτίας του τουρισμού, της εγκατάλειψης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και της οικιστικής ανάπτυξης, που σε πολλές περιπτώσεις αλλοίωσαν τον τοπικό χαρακτήρα και δημιούργησαν νέα δεδομένα. Οι επιπτώσεις αυτές είναι δυσμενέστερες αν λάβουμε υπόψη μας ότι το τοπίο δεν αποτελεί στιγμιαία μόνο απεικόνιση της σημερινής κατάστασης, αλλά εμεπεριέχει και την αποτύπωση του ιστορικού και πολιτιστικού στίγματος των περιοχών, της συνέχειάς τους μέσα στο χρόνο. Αποτελεί ακόμη αναπόσπαστο μέρος της συλλογικής μνήμης, και με την έννοια αυτή αφορά την ίδια την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων[3].

 

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι:

 

·   «η αναβάθμιση και προστασία του τοπίου πρέπει να αποτελεί κατ’ αρχάς ένα πολιτιστικό-περιβαλλοντικό στόχο που αφορά με ένα ιδιαίτερο τρόπο τις τουριστικές περιοχές.

·  Ένα πρόγραμμα αναβάθμισης του τοπίου δεν θα είχε αισθητικό μόνο αποτέλεσμα, αλλά θα συνδεόταν και με την βιωσιμότητα του τουρισμού στο μέλλον και με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. ’λλωστε, σε πολλές περιπτώσεις, τα τοπία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, είναι και περιοχές με οικολογική αξία, αλλά και με μεγάλη τουριστική σημασία.

·  Παρεμβάσεις απαιτούνται, ώστε τα τοπία που έχουν υποστεί αντιστρεπτές αλλοιώσεις να ανακάμψουν και τα εναπομείναντα τοπία να διατηρηθούν ανέπαφα στο μέλλον.»

 

10. Σήμερα, έχει ωριμάσει η ιδέα του τοπίου ως στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς, ως στοιχείο δηλαδή πού χρήζει προστασίας και που η πολιτεία οφείλει να πάρει υπόψη της το ίδιο όπως ένα ιστορικό μνημείο, ένα αρχείο, μία παραδοσιακή μουσική η ένα παλιό εργαλείο. Το ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει την προστασία κάποιων "αξιόλογων" τοπίων. Υπάρχει όμως ένα ερώτημα για την περίπτωση των τοπίων στα οποία δεν μπορούν να εφαρμοσθούν δρακόντεια μέτρα προστασίας. Πώς μπορεί να προστατευθεί αποτελεσματικά το "ανώνυμο" τοπίο, όπως στην περίπτωση του Ευδήλου;

 

Ο καθηγητής του ΕΜΠ κ. Μελίσσας είναι σαφής:

 

«Ιδιαίτερης αναφοράς χρήζει και το ειδικότερο ζήτη΅α της εγκατάστασης τουριστικών λι΅ένων, οι οποίοι, δεδο΅ένης της πλούσιας ακτογρα΅΅ής της Ελλάδας, αποτελούν βασική υποδο΅ή για την ανάπτυξη του θαλάσσιου τουρισ΅ού. Εν όψει της συνταγ΅ατικής προστασίας των οικοσυστη΅άτων των ακτών και των ΅ικρών νησιών, τα λιμενικά έργα και η κατασκευή οιασδήποτε κατηγορίας ή κλί΅ακας λι΅ένα και η δια΅όρφωση των εγκαταστάσεων του πρέπει να αποτελεί αντικεί΅ενο ευρύτερου χωροταξικού σχεδιασ΅ού του εθνικού ή ΅είζονος περιφερειακού δικτύου λι΅ένων της χώρας. Το ∆ικαστήριο χαρακτηρίζει αποσπασ΅ατικές και παράνο΅ες τις ρυθ΅ίσεις ΅εταφοράς υφιστα΅ένου λι΅ένα και κατασκευής νέου, που δεν εντάσσεται σε ευρύτερο σχεδιασ΅ό (ΣτΕ 2266/07, Περ∆ικ 2007.609, Στα΅ατίου, 2006)»[4].

 

Το γεγονός ότι το 5% του εξωαστικού χώρου διαθέτει σχέδια χρήσεων γης, ΅έχρι το γεγονός ότι από το σύνολο των 1215 νησιωτικών οικισ΅ών ΅όνο 263 έχουν κηρυχθεί παραδοσιακοί δείχνει μια ευρύτερη παθογένεια ως προς τους σχεδιασ΅ούς. Το βασικό, ό΅ως, πρόβλη΅α, είναι η επιλεκτική εφαρ΅ογή του χωροταξικού και πολεοδο΅ικού σχεδιασ΅ού, που στην πράξη ακυρώνει την βιωσι΅ότητα ενός συνολικού σχεδιασ΅ού της ελληνικής παράκτιας ζώνης. Ωστόσο, το

κύριο χαρακτηριστικό σε σχέση ΅ε το νο΅οθετικό πλαίσιο για τον παράκτιο χώρο είναι η ΅ερική ή ΅η εφαρ΅ογή του νό΅ου[5], και αυτό διαπιστώνεται και στην περίπτωση των λιμενικών έργων και διαδοχικών επεκτάσεων τους στον Εύδηλο.

 

11. Αποτελεί προσωπική εκτίμηση ότι η ιδανική έκβαση της συζητούμενης υπόθεσης θα ήταν:

·  η απαγόρευση της εκτέλεσης των εργασιών του «μπαζώματος» στο κέντρο του οικισμού και της καταστροφής του παραδοσιακού λιθόκτιστου προβλήτα των αρχών της 10ετίας του 20ου αι.  

·  η επιβολή μέτρων για την αισθητική ένταξη στον οικισμό της οδικής παράκαμψης του οικισμού, με τέτοιο τρόπο ώστε να εκτελεστεί μεν το έργο αλλά με κατάλληλες διορθωτικές επεμβάσεις μετά από μελέτη.

·  η ρητή διασφάλιση της προστασίας των δύο ακτών κολύμβησης.

·  η ματαίωση της κατασκευής των προβλητών του αλιευτικού καταφυγίου εντός της λιμενολεκάνης με παράλληλη προώθηση της υλοποίησης της Γ φάσης της επέκτασης του λιμενοβραχίονα. Σε περίπτωση που κριθούν αναγακαίες νέες προβλήτες πρόσδεσης μικρών σκαφών, αυτές μπορούν να μην είναι τσιμεντένιες αλλά πλωτές ξύλινες εξέδρες, για την απρόσκοπτη ροή των θαλασσίων ρευμάτων.

Το υπόλοιπο λιμενικό έργο (προβλήτα πρόσβασης. αλιευτικό καταφύγιο στην ανατολική πλευρά της λιμενολεκάνης) είναι απαραίτητο να γίνει και έχει καθυστερήσει υπερβολικά λόγω διαχρονικής ανυπαρξίας χρηματοδοτικών πόρων. 

 

 

 

Γιαννίρης Ηλίας

Επίκουρος Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης

Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.      ερευνητικό πρόγραμμα του Τμήματος Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ Διαδικασία συγκρότησης και μεθοδολογία ανάλυσης του ιστορικού τοπίου στους νησιωτικούς οικισμούς του Αιγαίου, 1999, χρηματοδότηση της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας. (ερευνητική ομάδα από Δημήτρη Ν. Καρύδη, Νίκο Μπελαβίλα, Μαρία Γράβαρη, Ειρήνη Καραθάνου, Ευαγγελία Κίντου και Μαρία Καλατζοπούλου).

2.      Γιώργος Παπαδημητρίου Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΣΙΦΝΟΥ- ΣΙΦΝΟΣ - Η ανάγκη χωροταξικού σχεδιασμού (04-12-2006)  http://www.diktioaigaiou.gr/contents/about.php?kid=57&action=show&m1=6&lang=1

3.      ARCHI-MED άρθρο 10 του ΕΤΠΑ Υποδράση 2.2 "Ανάδειξη του Περιβάλλοντος ως παράγων ανάπτυξης στον Μεσογειακό χώρο της Πιλοτικής δράσης Archi-Med άρθρου 10 ΕΤΠΑ" Φορέας Υλοποίησης: Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., Δ/νση Χωροταξίας  http://www.minenv.gr/4/42/4201/g420101.html

4.      Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδος (Ο.Κ.Ε.), έκδοση Γνώμης Πρωτοβουλίας με τίτλο ««Τουρισμός και Περιβάλλον», Πρόεδρος της Επιτροπής Εργασίας ο κ. Ν. Λιόλιος

5.      Επιχειρησιακό Πρόγρα΅΅α ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΝΗΣ.Ν ΑΙΓΑΙΟΥ, Προγρα΅΅ατική Περίοδος 2007 – 2013, Κωδικός Ε.Π.: 11, CCI: 2007GR16UPO002, ΕΠΙΣΗΜΗ ΥΠΟΒΟΛΗ Αθήνα, Σεπτέ΅βριος 2007  Προγρα΅΅ατική Περίοδος 2007 – 2013  

6.      ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ Αρ. Φύλλου 171, 16 Φεβρουαρίου 2005

7.      Κ. Μέλισσας, Αν. Καθηγητής ΕΜΠ - ∆ικηγόρος, ΝΗΣΙΩΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΖΩΝΕΣ ΚΑΙ ΑΙΓΙΑΛΟΣ ∆. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

 

Παρατίθενται δύο κατάλογοι για το θεσμικό πλαίσιο που διέπει

Α) τα λιμενικά έργα

Β) τη νομοθεσία περιβάλλοντος για λιμενικά έργα.

Εκτός αυτών, όπως τονίζεται στο κείμενο της γνωμάτευσης, κάθε λιμενικό έργο θα πρέπει να εντάσσεται στο ευρύτερο χερσαίο περιβάλλον και τοπίο, πολεοδομικά, αισθητικά, περιβαλλοντικά και κυκλοφοριακά, όπως απορρέει από την ίδια την πολεοδομική νομοθεσία, και κυρίως οι Νόμοι 2508/1997 (για τη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης των πόλεων), και  2742/1999 (που αποτελεί το θεσμικό πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού).

 

(Α)

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ KAI ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

 

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ KAI ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ       

ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ

 

Πρότυπα Τεύχη για Περιφερειακά Έργα

 

Ωρίμανση προς Δημοπράτηση

Παράρτημα Β

 

4.         Πίνακες Σχετικής Νομοθεσίας Διαδικασιών Ωρίμανσης λιμενικων Εργων

4.1       Αρμοδιότητες σε θέματα Λιμενικών Έργων

#

Είδος Πράξης

Αριθμός Πράξης

Αριθμός ΦΕΚ

Αντικείμενο

1

2

3

4

5

1

Νομοθετικό Διάταγμα

ΝΔ. 2942/54

211/Α/7.9.54

Περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως των περί Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς και περί Λιμενικών Ταμείων κείμενων διατάξεων

2

Νομοθετικό Διάταγμα

ΝΔ. 2942/54

211/Α/7.9.54

Περί αρμοδιοτήτων Λιμενικού Σώματος και σχέσεων προς τις αρμοδιότητες των Σωμάτων ασφαλείας

3

Νομοθετικό Διάταγμα

ΝΔ. 444/70

39/Α/16.2.70

Περί αρμοδιοτήτων Λιμενικού Σώματος και σχέσεων προς τις αρμοδιότητες των Σωμάτων Ασφαλείας

4

Εγκύκλιος ΥΠΕΧΩΔΕ

ΥΠΕΧΩΔΕ/ΓΓΔΕ/Γ.Γ. 2894/17.8/83

Αρμοδιότητες σε θέματα μελετών Λιμενικών Έργων

5

Κοινή Υπουργ. Απόφαση

35.1496/02/92/18.6.92

(ΥΠΕΘΟ,ΥΠΕΣ,ΥΠΕΧΩΔΕ,ΥΠΕΝ)

Κατάταξη Λιμένων

6

Υπουργική Απόφαση

Δ4/0/55/1/Φ55/94

ΥΠΕΧΩΔΕ

502/Β/30.6.94

Χαρακτηρισμός Λιμενικών Έργων ως Εθνικού Επιπέδου

7

Νόμος

Ν2218/94

90/Α/13.6.94

Ίδρυση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης

8

Νόμος

Ν2399/96

90/Α/27.5.96

Υλοποίηση της εισοδηματικής έτους 1996 για μισθούς και συντάξεις και άλλες διατάξεις

9

Νόμος

Ν2503/97

107/Α/30.5.97

Διοίκηση, Οργάνωση, Στελέχωση της Περιφέρειας, ρύθμιση θεμάτων για την τοπική αυτοδιοίκηση και άλλες διατάξεις

10

Νόμος

Ν2575/98

23/Α/4.2.98

(άρθρο 2,παρ.4)

Ρύθμιση θεμάτων αρμοδιότητας Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας

11

Ερμηνευτική Εγκύκλιος Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας

3511.91/01/98/17.3.98

Χρήση και εκμετάλλευση από τα Λιμενικά ταμεία των χώρων που εξομοιώνονται με ζώνες λιμένωΝ

12

Νόμος

Ν2647/98

237/Α/22.10.98

Μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στις περιφέρειες και την αυτοδιοίκηση και άλλες διατάξεις

13

Νόμος

Ν2688/99

40/Α/1.3.99

Μετατροπή του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς και του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης σε ανώνυμες εταιρείες

14

Νόμος

Ν 2932/01

145/Α/27.06.01

Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στις θαλάσσιες ενδομεταφορές – Σύσταση Γενικής Γραμματείας Λιμένων και Λιμενικής Πολιτικής – Μετατροπή Λιμενικών Ταμείων σε Α.Ε. και άλλες διατάξεις

 

 

(Β)

 

4.3              Νομοθεσία Περιβάλλοντος για τα Λιμενικά Έργα

 

 

Είδος Πράξης

Αριθμός Πράξης

Αριθμός ΦΕΚ

Αντικείμενο

1

2

3

4

5

1

Οδηγία του Συμβουλίου

85/337/ΕΟΚ της 27.6.95

L175/40/5.7.85

Για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο Περιβάλλον

2

Νόμος

Ν1650/86

160/Α/16.10.86

Για την προστασία του Περιβάλλοντος

3

Κοινή Υπουργική Απόφαση

69269/5387/90

678/Β/25.10.90

Κατάταξη έργων και δραστηριοτήτων σε κατηγορίες, περιεχόμενο ΜΠΕ, καθορισμός περιεχομένου Ειδικών Περιβαλλοντικών Μέτρων (ΕΠΜ) και λοιπές συναφές διατάξεις, σύμφωνα με τον Ν1650/86

4

Υπουργική Απόφαση

75308/5512/90

691/Β.2.11.90

Καθορισμός τρόπου ενημέρωσης των πολιτών και φορέων εκπροσώπων τους για το περιεχόμενο της ΜΠΕ των έργων και δραστηριοτήτων σύμφωνα με την παράγραφο σύμφωνα με την παρ.2 του άρθρου  5 του Ν1650/86

5

Εγκύκλιος ΥΠΕΧΩΔΕ

ΥΠΕΧΩΔΕ ΓΓΔΕ 41/91

Μελέτες Περιβαλλοντικών επιπτώσεων για Λιμενικά Έργα.

6

Απόφαση ΥΠΕΧΩΔΕ

Δ4β/0/4/4/6/23.6.93

Έγκριση Προδιαγραφών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για λιμενικά έργα

7

Προεδρικό Διάταγμα

ΠΔ 28/93

9/Α/5.2.93

Καθορισμός αρμοδιοτήτων που διατηρούνται από τον Υπουργό και τις περιφερειακές υπηρεσίες διανομαρχιακού επιπέδου του ΥΠΕΧΩΔΕ

8

Εγκύκλιος ΥΠΕΧΩΔΕ

ΥΠΕΧΩΔΕ 17/94

Οδηγίες για την εφαρμογή διατάξεων της ΚΥΑ 69269/5387/24.10.90

9

Εγκύκλιος ΥΠΕΧΩΔΕ

ΥΠΕΧΩΔΕ 9/96

Περιεχόμενο φακέλου για την προέγκριση χωροθέτησης έργων και δραστηριοτήτων, σύμφωνα με τις διατάξεις της ΚΥΑ69269/5387/24.10.90

10

Υπουργική Απόφαση

47159/96

461/Β/17.6.96

Ανάθεση έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων για ορισμένα έργα ή δραστηριότητες της πρώτης (α’) κατηγορίας του άρθρου 3 του Ν1650/86 στους Γενικούς Γραμματείς των Περιφερειών της χώρας εξαιρούμενης της Περιφέρειας Αττικής.

11

Νόμος

Ν3010/02

91/Α/25.04.02

Εναρμόνιση του Ν1650/1986 με τις Οδηγίες 97/11ΕΕ και 96/61 ΕΕ, Διαδικασία Οριοθέτησης και Ρυθμίσεις Θεμάτων για τα Υδατορεύματα

 


[1] ΕΜΠ Διαδικασία συγκρότησης και μεθοδολογία ανάλυσης του ιστορικού τοπίου στους νησιωτικούς οικισμούς του Αιγαίου, 1999

[2] Ένα μεγάλο μέρος της πολεοδομικής, όχι όμως και της χωροταξικής, αρμοδιότητας για τα νησιά του Αρχιπελάγους μεταβιβάστηκε το 2000 στον Υπουργό Αιγαίου . Με το π.δ. 326/2000 διευκρινίστηκε η αρμοδιότητα και του ανατέθηκε η ολοκληρωμένη και συνολική προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς καθώς επίσης η διατήρηση της οικιστικής ιστορίας και των κηρυγμένων παραδοσιακών οικισμών και των περιοχών ιδιαίτερου φυσικού κάλλους . Αργότερα, με το π.δ. 110/2001 δημοσιεύθηκε ο Οργανισμός του Υπουργείου Αιγαίου , ενώ με το ν. 3201/2003 διευρύνθηκε η σχετική αρμοδιότητα και προβλέφθηκε η οργάνωση ενός πολυεπίπεδου διοικητικού σχήματος για την άσκησή της . Αν και οι αρμοδιότητες μεταξύ του ΥΠΕΧΩΔΕ και του Υπουργείου Αιγαίου δεν οριοθετούνταν με σαφήνεια, μέρος της ευθύνης για την οικιστική ανάπτυξη περιήλθε στον αποκεντρωμένο «φυσικό» του χώρο, το Υπουργείο Αιγαίου.

[3] Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδος (Ο.Κ.Ε.) ανέλαβε την έκδοση Γνώμης Πρωτοβουλίας με τίτλο ««Τουρισμός και Περιβάλλον», με βάση το άρθρο 4 του Νόμου 2232/1994, σύμφωνα με το οποίο «η Ο.Κ.Ε. μπορεί με δική της πρωτοβουλία να εκφράζει γνώμη και για άλλα θέματα κοινωνικοοικονομικής πολιτικής».   Μετά από απόφαση της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ο.Κ.Ε., ορίστηκε η Επιτροπή Εργασίας αποτελούμενη από την κα Ζωή Λαναρά και τους κ.κ. Γεώργιο Αμβράζη, Εμμανουήλ Ψαρουδάκη, Κωνσταντίνο Γκουτζαμάνη, Νικόλαο Λιόλιο και Δημήτριο Οικονομίδη. Πρόεδρος της Επιτροπής Εργασίας ορίστηκε ο κ. Ν. Λιόλιος

[4] ∆. Κ. Μέλισσας, Αν. Καθηγητής ΕΜΠ - ∆ικηγόρος, ΝΗΣΙΩΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΖΩΝΕΣ ΚΑΙ ΑΙΓΙΑΛΟΣ, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών

[5] ίδιο